Điện Kính Thiên là chính điện của Cấm thành Thăng Long thời Lê, gắn với thiết triều, các nghi lễ lớn và hoạt động đối ngoại của triều đình. Ngày 29/9, UBND TP Hà Nội tổ chức lễ khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi điện Kính Thiên tại Khu di sản trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương - đánh giá việc bảo quản, tu bổ và phục hồi điện Kính Thiên có ý nghĩa đặc biệt.

"Đây không đơn thuần là việc dựng lại một công trình kiến trúc, mà từng bước làm sáng rõ không gian trung tâm của quyền lực quốc gia Đại Việt trong nhiều thế kỷ", ông nói.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, khi không gian này được nghiên cứu, phục dựng trên cơ sở khoa học, chúng ta có thêm điều kiện nhận diện đầy đủ hơn cấu trúc, diện mạo và chiều sâu lịch sử của Hoàng thành Thăng Long, qua đó làm rõ hơn tính liên tục của trung tâm quyền lực quốc gia tại Thăng Long - Hà Nội.

Để lịch sử không nằm yên trong tư liệu

PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhận định với một di sản thế giới, phục dựng không thể được hiểu là tái tạo theo trí tưởng tượng. Giá trị cốt lõi phải là tính xác thực, tính toàn vẹn và sự tôn trọng tối đa các chứng cứ khảo cổ, lịch sử, kiến trúc và kết quả nghiên cứu liên ngành.

Chính vì vậy, dự án điện Kính Thiên được chuẩn bị trên nền tảng nhiều năm nghiên cứu và có sự tham vấn của các chuyên gia trong nước, quốc tế, UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc) và ICOMOS (Hội đồng Di tích và Di chỉ Quốc tế) cho thấy cách tiếp cận đúng là làm chậm mà chắc, lấy khoa học làm nền tảng, coi mỗi quyết định can thiệp vào di sản là một quyết định có trách nhiệm với lịch sử.

Ở bình diện chủ trương, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương đánh giá tinh thần này rất phù hợp Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó xác định văn hóa và con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn và trụ cột của phát triển nhanh, bền vững.

Bảo tồn một di sản đặc biệt như điện Kính Thiên vì thế không chỉ nhằm giữ lại dấu tích của quá khứ, mà còn là quá trình chuyển hóa di sản thành nguồn lực cho giáo dục, nghiên cứu, du lịch văn hóa, sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

"Giá trị lớn nhất của việc phục dựng là giúp quá khứ hiện diện có căn cứ trong đời sống hôm nay, để lịch sử không nằm yên trong tư liệu mà trở thành một bộ phận sống động của không gian phát triển", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.

Cách kể câu chuyện di sản sau phục dựng

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, bảo quản, tu bổ và phục hồi điện Kính Thiên cũng có ý nghĩa sâu sắc trong việc giữ gìn ký ức lịch sử và niềm tự hào văn hóa của người Việt hôm nay, nhất là thế hệ trẻ chưa có điều kiện hình dung về một di tích xưa.

Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cho rằng di sản chỉ thực sự sống khi con người hôm nay có thể hiểu, cảm nhận và thiết lập mối liên hệ với nó. Với nhiều người trẻ, những khái niệm như cấm thành, chính điện, thiết triều hay nghi lễ cung đình thường khá xa xôi nếu chỉ tiếp cận qua sách vở.

Một không gian điện Kính Thiên được phục hồi có cơ sở khoa học, đi cùng hệ thống trưng bày, diễn giải, công nghệ số và các hoạt động giáo dục di sản sẽ giúp lịch sử trở nên hữu hình hơn, dễ tiếp cận hơn và có khả năng tạo cảm xúc mạnh mẽ hơn.

Điều người trẻ cần được nhìn thấy ở Hoàng thành Thăng Long không chỉ là những lớp gạch đá cổ, mà là câu chuyện về năng lực tổ chức quốc gia, ý chí độc lập, trình độ văn minh, thẩm mỹ và bản lĩnh văn hóa của cha ông. Khi hiểu được những điều ấy, niềm tự hào văn hóa sẽ không phải là một cảm xúc được kêu gọi từ bên ngoài, mà hình thành từ tri thức, trải nghiệm và sự thấu hiểu,

PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho biết trong buổi làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ngày 19/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ "bảo tồn thụ động" sang "chủ động kiến tạo ký ức quốc gia". Mỗi thế hệ không chỉ tiếp nhận những gì quá khứ để lại mà còn có trách nhiệm gìn giữ, tạo dựng những giá trị có thể trở thành di sản của đất nước trong tương lai.

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, tinh thần đó rất phù hợp câu chuyện điện Kính Thiên. Phục dựng ở đây không phải để quay lại quá khứ, mà để nối quá khứ với hiện tại và tương lai, để ký ức lịch sử trở thành một phần của căn tính văn hóa và sức mạnh tinh thần của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương cũng nhấn mạnh sau khi công trình được phục hồi, điều cần đặc biệt quan tâm là cách kể câu chuyện di sản. Cần kết hợp khảo cổ học, lịch sử, bảo tàng học, giáo dục, công nghệ số, thực tế ảo, dữ liệu mở và các hình thức trải nghiệm phù hợp giới trẻ.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm công trình để tham quan, mà tạo ra không gian giáo dục công dân, nơi mỗi người có thể hiểu sâu hơn mình đến từ đâu, vì sao Thăng Long - Hà Nội có vị trí đặc biệt trong lịch sử dân tộc, và trách nhiệm của thế hệ hôm nay là gì trong việc gìn giữ, bồi đắp những giá trị ấy.

"Khi di sản trở thành trải nghiệm sống, niềm tự hào văn hóa mới có nền tảng bền vững và có khả năng chuyển hóa thành ý thức trách nhiệm đối với đất nước", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nói.