Tham dự và chủ trì Toạ đàm có PGS.TS. Hà Văn Minh, Trưởng khoa Ngữ văn đồng thời là Hiệu trưởng Trường Khoa học Nhân văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Cùng dự toạ đàm có các cựu cán bộ lãnh đạo của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Khoa Ngữ văn, các cán bộ và giảng viên cùng các chuyên gia hàng đầu về ngữ văn và chuyên ngành Hán Nôm từ các trường đại học, các viện nghiên cứu; ông Nguyễn Đỗ Tùng Cương (Chủ tịch Hiệp hội Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ Việt Nam; Phó Chủ tịch thường trực Hội hữu nghị Việt Nam – Áo) là thứ nam và đại diện thay mặt GS.TS. NGND Nguyễn Ngọc San tham dự sự kiện.
PGS.TS. Hà Văn Minh cho biết: “GS.TS. NGND Nguyễn Ngọc San sinh năm 1933 tại Áng Sơn, Hoa Lư, Ninh Bình trong một gia đình trí thức yêu nước có truyền thống y học, giáo dục khoa cử và cách mạng, được Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng danh hiệu Gia đình vẻ vang.
Thân sinh ra thầy là bác sĩ Nguyễn Văn Dị (thuộc lớp y bác sĩ đầu tiên tại Đông Dương), cụ sinh được 16 người con, trong đó có 5 người tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp.
Nhiều người trong gia đình GS. Nguyễn Ngọc San là nhà khoa học, nhà giáo, nhà quản lý thành danh. Các anh trai của thầy là GS. NGND Nguyễn Lương Ngọc (nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội giai đoạn 1967 – 1975); GS.TS. NSND Nguyễn Đình Quang (nguyên Hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin); Nhà giáo Nguyễn Đình Cao (nguyên Giảng viên Khoa Ngữ văn - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội); nhà văn - nhà thơ Nguyễn Đình Tiên (bút danh Đinh Tiến, nguyên Phó Giám đốc Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản)...
Thế hệ sau trong đại gia đình của thầy cũng có nhiều nhà giáo, nhà trí thức thành đạt.
Tính đến nay, gia đình GS. có nhiều người có học vị Tiến sĩ, học hàm Giáo sư và có nhiều đóng góp cho sự nghiệp khoa học, giáo dục và văn hoá của đất nước”.
PGS.TS. Trịnh Khắc Mạnh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm giai đoạn 1999 – 2013 phát biểu tại Toạ đàm
Trọn cuộc đời, GS. Nguyễn Ngọc San là một người thầy tận tuỵ trên bục giảng, miệt mài bên trang sách với tinh thần "học nhi bất yếm, hối nhân bất quyện".
Cho đến nay, nhà giáo, nhà khoa học Nguyễn Ngọc San là người duy nhất ở Việt Nam đã tự nghiên cứu và bảo vệ thành công Luận án Tiến sĩ về chữ Nôm (1982); được phong học hàm Phó Giáo sư (1995), Giáo sư (1999); được Nhà nước phong tặng Nhà giáo Ưu tú (1998), Nhà giáo Nhân dân (2002); được tặng Giải thưởng Nhà nước về Khoa học Công nghệ (2012) và nhiều danh hiệu, phần thưởng cao quý khác.
Phát biểu tại Toạ đàm, PGS.TS. Nguyễn Bá Cường - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Đại học Sư phạm cho biết, GS.TS. NGND Nguyễn Ngọc San là một trong những học giả tiêu biểu, người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản Hán Nôm cũng như tiếng Việt lịch sử.
Tên tuổi và sự nghiệp của GS. Nguyễn Ngọc San gắn liền với những thành tựu có ý nghĩa nền tảng, góp phần quan trọng vào việc khẳng định giá trị của văn hoá, ngôn ngữ dân tộc trong tiến trình phát triển và hội nhập.
GS. Nguyễn Ngọc San là một nhà giáo, nhà khoa học mẫu mực, đã dành trọn cuộc đời cho việc nghiên cứu, gìn giữ và bảo tồn di sản văn hiến Hán Nôm. Những công trình của ông không chỉ có giá trị khoa học cao mà còn góp phần quan trọng vào việc phục dựng, bảo tồn và lan toả các giá trị truyền thống.
Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, GS. Nguyễn Ngọc San còn có nhiều đóng góp quan trọng trong việc xây dựng, đào tạo và phát triển ngành Hán Nôm học ở các bậc học từ Cử nhân đến Tiến sĩ.
Ông trực tiếp tham gia xây dựng chương trình, biên soạn giáo trình và định hướng phương pháp dạy học, trong đó nhấn mạnh việc kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và thực hành, giữa tri thức ngôn ngữ và việc minh giải văn bản cổ. Nhiều giáo trình và công trình từ điển do ông tham gia biên soạn đã trở thành tài liệu chuẩn mực, có giá trị lâu dài đối với hoạt động đào tạo và nghiên cứu.
Nhiều nhà giáo, nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực Hán – Nôm và ngữ văn cũng tham dự Toạ đàm và trao đổi về các công trình nghiên cứu khoa học của GS. Nguyễn Ngọc San như GS. NGND Nguyễn Đình Chú (nay đã 98 tuổi, là đồng nghiệp cùng GS. Nguyễn Ngọc San từ năm 1957), GS.TS. NGƯT Lã Nhâm Thìn - nguyên Trưởng khoa Ngữ văn, PGS.TS. Trịnh Khắc Mạnh - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm giai đoạn 1999 – 2013…
Các nhà khoa học đều nhận định GS. Nguyễn Ngọc San là một nhà nghiên cứu ngữ văn học tiêu biểu. "Tuyên ngôn" về quan điểm học thuật của ông được thể hiện qua chính phương pháp luận, phương pháp và thao tác nghiên cứu, ứng với mỗi lĩnh vực khác nhau.
Công trình học thuật của ông hội đủ cả bề rộng và chiều sâu, có thể nhóm vào ba mảng chính: Khảo cứu văn bản di sản Hán Nôm, Nghiên cứu chữ Nôm và tiếng Việt lịch sử, Biên soạn từ điển và sách công cụ khác. Một số công trình khoa học tiêu biểu mà ông đã lần lượt công bố, có thể kể đến như: Lĩnh Nam chích quái (soạn chung, 1960); Cơ sở ngữ văn Hán Nôm (soạn chung, tập 3 - 1988, tập 4 - 1989); Tìm hiểu tiếng Việt lịch sử (1993); Ngữ văn Hán Nôm (soạn chung, tập 2 - 1995); Từ điển từ Việt cổ (2000); Lý thuyết chữ Nôm văn Nôm (2003); Ngữ văn Hán Nôm (soạn chung, tập 3 - 2008, tập 4 - 2009); Tiếng Hà Nội (2010); Từ điển giải thích điển cố văn học (soạn chung - 2010); Hán văn Việt Nam (soạn chung, 2013)...
Thành tựu khoa học của GS. Nguyễn Ngọc San đã và chắc chắn sẽ tiếp tục ảnh hưởng lâu dài trong giới nghiên cứu ngữ văn Việt Nam, có tác động sâu sắc và toàn diện tới công tác đào tạo và nghiên cứu ngữ văn bậc đại học.
Bên cạnh Toạ đàm, nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20.11, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng đã tổ chức lễ trao “Giải thưởng học thuật chuyên ngành Hán Nôm” - năm 2026 mang tên GS.TS. NGND Nguyễn Ngọc San (Giải thưởng Nguyễn Ngọc San). Giải thưởng học thuật chuyên ngành Hán Nôm – “Giải thưởng Nguyễn Ngọc San” được gia đình Giáo sư phối hợp với Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức để xét duyệt trao tặng hằng năm cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên đại học đã bảo vệ thành công luận án, luận văn, khoá luận và đạt giải cao đối với các đề tài khoa học chuyên ngành Hán Nôm, nhằm khuyến khích việc học và nghiên cứu ngôn ngữ Hán Nôm, qua đó bảo tồn ngôn ngữ cổ nói riêng và văn hoá Việt nói chung. Giải thưởng được trích từ nguồn quỹ của gia đình Giáo sư.
Tại buổi lễ trao giải thưởng năm 2026, đại diện lãnh đạo Trường Khoa học Nhân văn, Ban chủ nhiệm khoa Ngữ văn, Ban chủ nhiệm bộ môn Hán Nôm cùng LS. Nguyễn Đỗ Tùng Cương đã trao tặng 14 giải thưởng cho các đề tài luận văn, đề tài khoá luận chuyên ngành Hán Nôm được bảo vệ thành công và đạt điểm cao của 1 nghiên cứu sinh Tiến sĩ, 1 học viên Cao học và 12 sinh viên đại học.




