Bí thư Đảng ủy xã Tân Sơn Lê Xuân Thắng đã có cuộc trao đổi với Báo Tiền Phong về chiến lược biến những giá trị bản địa thành nguồn lực nội sinh, tạo sinh kế và giúp người dân vươn lên thoát nghèo bền vững.
PV: Thưa ông, vì sao Tân Sơn xác định phát triển văn hóa, du lịch cộng đồng là một trong những hướng đi quan trọng để giảm nghèo bền vững?
Ông Lê Xuân Thắng: Tân Sơn là xã miền núi vùng cao thuộc diện đặc biệt khó khăn. Tuy nhiên, nhìn ở góc độ khác, chính sự tách biệt tương đối lại giúp Tân Sơn lưu giữ được một "kho báu" về cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, bản sắc văn hóa truyền thống đậm nét của đồng bào dân tộc Nùng và nếp sống mộc mạc, mến khách. Chúng tôi nhận thấy nếu chỉ thuần túy làm nông nghiệp truyền thống thì rất khó tạo ra sự bứt phá về thu nhập.
Quan điểm xuyên suốt của Đảng ủy xã Tân Sơn là phát triển văn hóa phải gắn liền với phát triển kinh tế; bảo tồn di sản phải đi đôi với nâng cao đời sống nhân dân. Khi du lịch cộng đồng phát triển, mỗi người dân sẽ trở thành một "đại sứ văn hóa", đồng thời mở ra kênh tiêu thụ nông sản tại chỗ, phát triển dịch vụ hộ gia đình, tạo việc làm bền vững ngay trên quê hương.
Tân Sơn sở hữu những lợi thế nổi bật nào để kiến tạo sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái đặc thù, thưa ông?
Điểm nhấn quan trọng nhất của Tân Sơn là sự hội tụ hài hòa giữa tài nguyên thiên nhiên và di sản văn hóa bản địa, tiêu biểu là tại thôn Bắc Hoa. Nơi đây sở hữu con suối dài khoảng 7 km uốn lượn qua các thắng cảnh tự nhiên kỳ thú như bãi Đá Đỏ, suối Khâu Lầu và khu vực Thác Khỉ Dòm. Bao bọc lấy thôn là hệ sinh thái rừng chiếm tới 80% diện tích tự nhiên, nổi bật là những cánh rừng thông hơn 20 năm tuổi xanh mướt quanh năm.
Về giá trị kiến trúc và tâm linh, Bắc Hoa còn lưu giữ nguyên vẹn 19 ngôi nhà cổ trình tường bằng đất của người Nùng, mái lợp ngói máng âm dương với tuổi đời trên dưới 100 năm. Đây là không gian lý tưởng để phát triển dịch vụ lưu trú homestay mang đậm dấu ấn bản địa. Cạnh đó là đình Khuôn Tiếu cổ kính với khuôn viên hơn 400 m² dưới tán cây đa hàng trăm năm tuổi, gắn liền với đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Ngoài ra, Tân Sơn còn có lợi thế lớn từ không gian mặt nước hồ Cấm Sơn rộng khoảng 2.600 ha với hàng chục hòn đảo lớn nhỏ. Du khách đến đây có thể trải nghiệm du thuyền ngắm cảnh, câu cá, thưởng thức ẩm thực lòng hồ và hành hương vãn cảnh chùa Trung (chùa The) nằm thanh tịnh trên đảo giữa hồ.
Bên cạnh cảnh quan, văn hóa truyền thống của đồng bào nơi đây có những nét đặc trưng tiêu biểu nào để tạo sức hút riêng cho du khách?
Đặc trưng tiêu biểu nhất phải kể đến nghệ thuật hát Sloong hao – di sản văn hóa phi vật thể độc đáo. Hiện xã duy trì Câu lạc bộ hát Sloong hao với hơn 30 hội viên nòng cốt, sinh hoạt đều đặn vào các phiên chợ ngày 12 âm lịch hằng tháng tại thôn Phố Chợ. Đặc biệt, vào dịp Hội chợ tình Tân Sơn (ngày 12 tháng Giêng), không gian nơi đây trở thành ngày hội văn hóa lớn, thu hút đông đảo các câu lạc bộ trong và ngoài vùng về giao lưu hát đối đáp. Khi có đoàn khách đến thăm khu nhà cổ Bắc Hoa, các nghệ nhân lại mặc trang phục chàm truyền thống, cất lên những làn điệu giao duyên mộc mạc để chào đón.
Bên cạnh đó là không gian văn hóa chợ phiên vùng cao và nghề thủ công, nông cụ truyền thống. Tại nhà sinh hoạt cộng đồng thôn Bắc Hoa (xây dựng năm 2023), địa phương đã sưu tầm và trưng bày nhiều hiện vật gắn với đời sống lao động xưa như khung cửi dệt vải chàm, cối xay thóc, cối giã gạo, bánh xe bò, cày, bừa... giúp du khách có cái nhìn trực quan, sinh động về văn hóa bản địa.
Không thể không nhắc tới văn hóa ẩm thực đặc trưng gắn với sản vật địa phương. Du khách đến Tân Sơn sẽ được thưởng thức những món ăn mang hương vị núi rừng như gà trống thiến, thịt lợn quay lá mắc mật, khâu nhục, xôi ngũ sắc, bánh dày, canh chuối rừng, rượu men lá cùng các loại trái cây đặc sản theo mùa. Tất cả tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu, giàu trải nghiệm.
Để biến tiềm năng thành sinh kế thực chất, địa phương đã triển khai những mô hình cụ thể nào, thưa ông?
Từ năm 2019, xã đã huy động nguồn lực xã hội hóa hỗ trợ giống và phân bón để người dân trồng hoa cải cúc trước khu nhà cổ Bắc Hoa. Mô hình này mang lại "lợi ích kép": mùa hoa nở tạo điểm check-in thu hút khách du lịch; khi hoa tàn, người dân thu hoạch hạt bán, mang lại thu nhập từ 4–7 triệu đồng/sào/vụ.
Địa phương cũng vận động trồng khoảng 800 cây đào dọc tuyến đường 1,5 km dẫn vào khu nhà cổ, kết hợp với Đoàn Thanh niên trồng đường hoa chiều tím, hoa mười giờ tạo cảnh quan sạch đẹp.
Đáng chú ý nhất là mô hình vườn mận cơm sinh thái với hơn 1.000 cây trên diện tích hơn 1 ha tại thôn Bắc Hoa và Khuôn Kén. Mùa xuân, hoa mận nở trắng sườn đồi; mùa hè, du khách được tự tay hái quả tại vườn và mua về làm quà.
Quá trình triển khai chắc hẳn vẫn còn những rào cản. Đâu là khó khăn lớn nhất của Tân Sơn hiện nay?
Khó khăn lớn nhất của chúng tôi là nguồn lực đầu tư còn hạn hẹp. Ngân sách xã có hạn, nguồn vốn xã hội hóa chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế, trong khi việc thu hút các doanh nghiệp có tiềm lực vào khảo sát, đầu tư các dự án du lịch bài bản vẫn còn chậm.
Để đón khách chuyên nghiệp và thường xuyên, Tân Sơn cần sự đầu tư đồng bộ từ hạ tầng giao thông kết nối (như đường vào khu nhà cổ, đường lên rừng thông), bãi đỗ xe, nhà vệ sinh đạt chuẩn đến việc phục dựng nguyên trạng các ngôi nhà cổ. Ngoài ra, công tác quảng bá, xúc tiến du lịch còn hạn chế; kỹ năng làm du lịch của người dân bước đầu còn mang tính tự phát, thiếu tính liên kết chuỗi sản phẩm.
Trong nhiệm kỳ 2025–2030, Đảng ủy xã Tân Sơn đề ra những định hướng chiến lược và giải pháp đột phá nào để đưa văn hóa, du lịch trở thành động lực phát triển?
Thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Tân Sơn lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030, chúng tôi xác định khâu đột phá là: "Phát triển văn hóa – xã hội, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc gắn với du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng". Để hiện thực hóa mục tiêu này, xã tập trung vào 4 định hướng chiến lược trọng tâm.
Thứ nhất, quy hoạch và liên kết chuỗi sản phẩm du lịch đặc thù. Chúng tôi khảo sát, hình thành tuyến du lịch khép kín kết nối các điểm đến: Khu nhà cổ Bắc Hoa – Đình Khuôn Tiếu – Suối Khâu Lầu – Bãi Đá Đỏ – Thác Khỉ Dòm – Rừng thông với không gian sinh thái hồ Cấm Sơn – Chùa Trung và các vùng cây ăn quả đặc sản. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng điểm nhấn cảnh quan thác nước tại khu vực Thác Khỉ Dòm để tăng sức hấp dẫn.
Thứ hai, bảo tồn "di sản sống" gắn với phát triển kinh tế di sản. Chúng tôi tiếp tục tu bổ, chống xuống cấp 19 ngôi nhà cổ trình tường; hỗ trợ thí điểm các hộ gia đình cải tạo nhà cổ thành homestay đạt chuẩn nhưng vẫn giữ nguyên kiến trúc gốc. Quan tâm hỗ trợ khôi phục trở lại nghề nhuộm chàm, dệt thổ cẩm của đồng bào Nùng; hỗ trợ trang phục, đạo cụ cho Câu lạc bộ hát Sloong hao xây dựng thành sản phẩm biểu diễn nghệ thuật phục vụ du khách hằng tuần.
Thứ ba, phát triển nông nghiệp trải nghiệm và sản phẩm OCOP. Xã Tân Sơn nhân rộng các mô hình trồng hoa theo mùa, vườn cây ăn quả (mận cơm, vải thiều, táo, na, cam, bưởi...) gắn với du lịch sinh thái vườn.
Thứ tư, nâng cao năng lực cộng đồng và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá du lịch, tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng đón tiếp, giao tiếp, chế biến ẩm thực và quản lý lưu trú cho người dân để bà con thực sự làm chủ sinh kế.
Ông kỳ vọng gì về sự đổi thay của Tân Sơn khi những chiến lược này đi vào cuộc sống?
Chúng tôi kỳ vọng sẽ tạo ra một mô hình phát triển kinh tế xanh, bền vững, nơi người dân không phải rời quê đi làm ăn xa mà có thể làm giàu ngay trên mảnh vườn, thửa ruộng, ngôi nhà của cha ông. Khi du lịch cộng đồng khởi sắc, người trồng mận bán được quả ngay tại vườn, người giữ nhà cổ có thêm thu nhập từ lưu trú, người cao tuổi có thu nhập từ việc hát dân ca, bán các sản phẩm thổ cẩm và kể chuyện văn hóa.
Đảng ủy, chính quyền và nhân dân xã Tân Sơn rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ về cơ chế, nguồn lực của thành phố Bắc Ninh, các sở, ban, ngành cùng sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp. Với sự chung sức đồng lòng của cả hệ thống chính trị và tinh thần chủ động đổi mới tư duy của mỗi người dân, tôi tin tưởng Tân Sơn sẽ đánh thức thành công tiềm năng sẵn có, vươn lên thoát nghèo bền vững và trở thành điểm sáng về du lịch văn hóa – sinh thái cộng đồng của thành phố Bắc Ninh.
Xin cảm ơn ông!




