Áp lực từ khâu lọc dầu
Lãnh đạo Nhóm các nước công nghiệp phát triển G7 ngày 2-10 nhất trí phối hợp đưa 100 triệu thùng dầu thô và nhiên liệu từ các kho dự trữ ra thị trường trong 4 tháng. Kế hoạch được triển khai ngay, với một lượng diesel đáng kể dự kiến được tung ra trong 20 ngày đầu.
Con số 100 triệu thùng tương đương nhu cầu dầu toàn cầu trong khoảng một ngày, nhưng diesel - loại nhiên liệu mà thị trường đang thiếu - mới là điều đáng chú ý. Diesel và các nhiên liệu liên quan chiếm khoảng 28% nhu cầu dầu thế giới, được sử dụng rộng rãi trong vận tải hàng hóa, nông nghiệp, xây dựng và công nghiệp. Giá tăng vì thế nhanh chóng được chuyển sang chi phí vận chuyển, sản xuất và hàng hóa.
Tại Mỹ, giá diesel bán lẻ có thời điểm vượt 6,5 USD/gallon, gây sức ép mạnh lên nông dân và doanh nghiệp trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Ở châu Âu, giá kỳ hạn cũng từng vượt 200 USD/thùng, trong khi thị trường châu Á chịu sức ép từ nguồn cung ngày càng hạn chế.
Dòng dầu thô qua eo biển Hormuz gần đây đã phục hồi đáng kể, nhưng lượng diesel và xăng từ vùng Vịnh vẫn bị thu hẹp. Các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng ở Trung Đông và Nga làm hư hại nhiều nhà máy lọc dầu, trong khi Nga tiếp tục hạn chế xuất khẩu diesel và Trung Quốc cũng siết nguồn nhiên liệu thành phẩm.
Sự thiếu hụt vì thế không hoàn toàn nằm ở lượng dầu được khai thác, mà ở khả năng biến dầu thô thành nhiên liệu có thể sử dụng. Thêm dầu vào thị trường vẫn khó có thể giải quyết ngay tình trạng khan hiếm diesel nếu công suất lọc dầu đã suy giảm hoặc tập trung ở những khu vực đang chịu gián đoạn.
Áp lực giá trong nước từng khiến Washington cân nhắc hạn chế xuất khẩu diesel để giữ thêm nhiên liệu cho thị trường Mỹ. Tuy nhiên, châu Âu ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung từ Mỹ sau khi giảm mạnh nhập khẩu nhiên liệu Nga, trong khi một phần công suất lọc dầu tại khu vực này đã đóng cửa trong những năm qua do chi phí vận hành cao và quá trình chuyển đổi năng lượng. Khoảng một phần ba lượng diesel nhập khẩu của châu Âu hiện đến từ Mỹ.
Nếu nguồn cung này bị giữ lại, các nhà nhập khẩu châu Âu sẽ phải tìm nhiên liệu từ những thị trường khác vốn cũng đang thiếu. Giá quốc tế có thể tăng thêm, gây xáo trộn dòng thương mại và tạo sức ép ngược trở lại lên chính các nhà máy lọc dầu cùng người tiêu dùng Mỹ.
Nguy cơ đó khiến G7 cuối cùng lựa chọn phối hợp mở kho dự trữ, đồng thời cam kết tránh các hạn chế xuất khẩu năng lượng giữa các thành viên. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng tuyên bố không áp dụng lệnh cấm xuất khẩu diesel.
Thị trường phản ứng nhanh sau thông báo. Giá diesel kỳ hạn tại châu Âu giảm mạnh và giá tại Mỹ cũng đi xuống. Tuy nhiên, tác động tới người tiêu dùng sẽ chậm hơn do nhiên liệu cần thời gian để đi từ kho dự trữ qua hệ thống phân phối tới thị trường bán lẻ.
Giới hạn của những kho dự trữ
Hiệu quả của đợt can thiệp cũng phụ thuộc vào một chi tiết chưa được làm rõ, cụ thể là trong 100 triệu thùng dự kiến được đưa ra thị trường có bao nhiêu là diesel, bao nhiêu là dầu thô và bao nhiêu thuộc phần cam kết còn lại của kế hoạch trước đó.
Hồi tháng 3, sau khi chiến sự tại Iran bùng phát, Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã phối hợp xả kho 400 triệu thùng dầu và nhiên liệu dự trữ, lớn nhất từ trước tới nay. Khoảng 325 triệu thùng đã được đưa ra thị trường, trong khi một số quốc gia vẫn chưa hoàn thành đầy đủ phần cam kết.
Nếu một nửa trong số 100 triệu thùng lần này là diesel, lượng bổ sung trung bình chỉ khoảng 400.000 thùng mỗi ngày. Mức này có thể giúp giảm áp lực giá, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với nguồn cung từng đến từ Nga và các khu vực đang bị gián đoạn.
Kho dự trữ vì thế giúp thị trường có thêm thời gian hơn là giải quyết tận gốc tình trạng thiếu nhiên liệu. Những thùng dầu được đưa ra có thể bù đắp phần nào nguồn cung trong vài tháng, nhưng không thể sửa chữa các nhà máy lọc dầu bị hư hại hay nhanh chóng thay thế những dòng diesel đã biến mất khỏi thị trường.
G7 không chỉ mở kho dự trữ mà còn phải tính tới việc phối hợp lịch bảo dưỡng nhà máy lọc dầu, tận dụng thêm công suất và khuyến khích các nước có năng lực sản xuất nhiên liệu tăng nguồn cung. Những biện pháp này cho thấy trọng tâm của cuộc khủng hoảng đã dịch chuyển từ câu hỏi có bao nhiêu dầu sang câu hỏi dầu có thể được chế biến và đưa ra thị trường nhanh đến đâu.
Chỉ trong chưa đầy bảy tháng, thế giới đã phải dựa vào hai đợt huy động dự trữ quy mô rất lớn, 400 triệu thùng hồi tháng 3 và tới 100 triệu thùng trong kế hoạch mới. Việc liên tục phải mở kho cho thấy dự trữ chiến lược vẫn rất cần thiết, nhưng cũng bộc lộ giới hạn khi điểm nghẽn nằm ngoài chính các kho dầu.
Sau những đợt xả kho liên tiếp, thách thức đối với an ninh năng lượng không chỉ là dự trữ đủ dầu, mà còn là bảo đảm nhiên liệu có thể được sản xuất và đưa tới thị trường khi cần.
Nguồn: https://hanoimoi.vn/diem-nghen-phia-sau-con-sot-dau-diesel-1759368.html
