Từ ý tưởng đến sản phẩm: Những câu chuyện "vượt sóng" tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026

Từ sản xuất đến cùng tạo giá trị tại Việt Nam

Mở đầu chuỗi bài phát biểu truyền cảm hứng với chủ đề "Thế giới đồng hành hành động cùng Việt Nam", ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam, cho rằng vai trò của doanh nghiệp FDI không nên chỉ được đo bằng quy mô nhà máy hay kim ngạch xuất khẩu, mà còn ở khả năng góp phần hình thành năng lực công nghệ trong nước.

Theo Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam, câu hỏi quan trọng đặt ra là có bao nhiêu kỹ sư Việt Nam tham gia tạo ra sản phẩm và bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực trở thành nhà cung ứng.

Một ví dụ được Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam dẫn chứng là đội ngũ kỹ sư tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Samsung Việt Nam ở Hà Nội đã tham gia phát triển phần mềm cho các sản phẩm toàn cầu. Tiếng Việt trở thành một trong 13 ngôn ngữ được hỗ trợ khi Galaxy S24 Ultra ra mắt. Sau đó, đội ngũ kỹ sư Việt Nam tiếp tục đóng góp vào các thế hệ sản phẩm tiếp theo.

Song song với hoạt động nghiên cứu và phát triển, Samsung triển khai nhiều chương trình đào tạo nhân lực công nghệ và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất. Trong đó, chương trình tư vấn phát triển Nhà máy thông minh đã đồng hành cùng 91 doanh nghiệp, đào tạo 201 chuyên gia Việt Nam.

Nếu chỉ được lắp ráp tại Việt Nam, giá trị chủ yếu vẫn nằm ở quy mô sản xuất. Khi kỹ sư Việt Nam trực tiếp giải quyết một bài toán R&D và kết quả được sử dụng trên sản phẩm toàn cầu, năng lực công nghệ mới thực sự được hình thành và lưu lại.

Theo Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam, doanh nghiệp tập trung vào hai trụ cột là phát triển nhân tài công nghệ và nâng cao năng lực đổi mới của doanh nghiệp trong nước.

Năm 2026, hơn 2.900 đội tham gia Samsung Solve for Tomorrow. Samsung Innovation Campus tiếp tục đào tạo sinh viên về trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn và bán dẫn. Từ năm 2012 đến nay, Samsung đầu tư khoảng 180 tỷ đồng cho các chương trình hợp tác đại học, nghiên cứu và đào tạo nhân tài.

Ở khối doanh nghiệp, chương trình tư vấn phát triển Nhà máy thông minh phối hợp với Bộ Công Thương và các địa phương đã hỗ trợ 91 doanh nghiệp, đào tạo 201 chuyên gia Việt Nam. Tại một doanh nghiệp nhựa ở Bắc Ninh, ứng dụng giải pháp quản trị dữ liệu giúp tỷ lệ hoàn thành kế hoạch tăng từ 80% lên 92%, trong khi tỷ lệ lỗi giảm từ 12% xuống 0,5%.

Theo ông Na Ki Hong, Việt Nam đã có nền tảng sản xuất công nghệ cao quy mô lớn và cần tiếp tục nâng phần giá trị được tạo ra trong nước.

"Chương tiếp theo cần được viết bằng nhiều kỹ sư Việt Nam hơn tham gia các nhiệm vụ R&D cốt lõi; nhiều doanh nghiệp Việt Nam hơn làm chủ dữ liệu, quy trình và tiêu chuẩn và nhiều giá trị công nghệ hơn được tạo ra, lan tỏa và lưu giữ trong nền kinh tế Việt Nam", ông nói.

Đưa tri thức và văn hóa Việt Nam vào thế giới số

Với chủ đề "Chuyên gia, trí thức kiều bào ta ở nước ngoài thúc đẩy dòng chảy tri thức, công nghệ cho Việt Nam", ông Christopher Nguyễn, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Aitomatic, chia sẻ câu chuyện về quá trình đưa tiếng Việt và tri thức Việt Nam vào môi trường số.

Theo ông Christopher Nguyễn, khoảng 34 năm trước, việc đưa tiếng Việt vào thế giới số từng bắt đầu từ những nỗ lực của một nhóm nhỏ. Sau đó, sự phát triển của Internet và các nền tảng số đã đưa ngày càng nhiều người Việt Nam kết nối với thế giới.

Ngày nay, trẻ em có thể sử dụng điện thoại, tiếp cận thông tin và kết nối với nhiều nơi trên thế giới. Sự phát triển của các nền tảng số và những người tạo dựng nội dung đã góp phần hình thành nguồn tri thức khổng lồ, tạo cơ sở để con người hoạch định tương lai.

Đây cũng là nguồn dữ liệu để trí tuệ nhân tạo học hỏi. Ngày càng nhiều tri thức được tạo ra và lưu trữ trên môi trường số, trở thành nguồn dữ liệu để máy móc học hỏi, đồng thời được bổ sung từ trải nghiệm và năng lực của các kỹ sư.

Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Aitomatic cho rằng Việt Nam sở hữu nhiều giá trị mà thế giới cần, từ ngôn ngữ, văn hóa đến tri thức và cách nhìn về thế giới.

Nếu trước đây tiếng Việt chưa có nhiều hiện diện trên không gian số, thì sự phát triển của AI đang mở ra cơ hội để tri thức Việt Nam được số hóa, lan tỏa và đóng góp vào kho tri thức toàn cầu.

Theo ông, AI không chỉ cần dữ liệu của một ngôn ngữ mà còn cần nguồn tri thức gắn với từng quốc gia, từng cộng đồng. Nhiều quốc gia đang phát triển các hệ thống AI dựa trên chính nguồn dữ liệu, văn hóa và tri thức của mình. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam xây dựng năng lực AI dựa trên những giá trị riêng.

Trong bối cảnh đó, khái niệm chủ quyền không còn chỉ mang nghĩa tách biệt hay bảo vệ riêng từng nguồn lực. Chủ quyền số còn nằm ở khả năng cùng tạo dựng, chia sẻ và đóng góp tri thức để mang lại giá trị cho cộng đồng.

Từ những nỗ lực đưa tiếng Việt vào thế giới số cách đây nhiều thập kỷ, ông Christopher Nguyễn cho rằng nền tảng công nghệ ngày nay đã mở ra khả năng lớn hơn, giúp ngôn ngữ, tri thức và văn hóa Việt Nam bước vào kỷ nguyên AI, cùng xây dựng một tương lai số rộng mở hơn.

Gợi mở từ kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Singapore

Chia sẻ về "Cơ chế chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gợi mở cho Việt Nam", ông Edward Lim, Giám đốc quốc gia NUS Enterprise, cho rằng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo không thể hình thành từ một chương trình riêng lẻ mà cần đồng thời phát triển nhân tài, cơ chế hỗ trợ và nguồn vốn, tạo thành hành trình liên tục từ nghiên cứu đến thị trường.

Theo ông Edward Lim, từ năm 1991, Singapore đã cam kết hơn 125 tỷ SGD cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, trong đó 37 tỷ SGD dành cho RIE2030 trong 5 năm tới. Đầu tư công cho lĩnh vực này được duy trì ở mức khoảng 1% GDP.

Nguồn vốn được sử dụng để đồng hành cùng toàn bộ hành trình của công nghệ, từ khâu hình thành đến khi ra thị trường, qua đó giảm thiểu rủi ro ở từng giai đoạn. Quỹ Nghiên cứu Quốc gia Singapore (NRF) chịu trách nhiệm điều phối kế hoạch và nguồn tài chính, trong khi các trường đại học và doanh nghiệp là đơn vị triển khai.

Cùng với đó, các chương trình quốc gia về phát triển năng lực khởi nghiệp trong cộng đồng nhà nghiên cứu như National GRIP cũng được triển khai.

Dẫn trường hợp startup công nghệ sinh học Forte Biotech, ông Edward Lim cho biết doanh nghiệp được thành lập bởi hai cựu sinh viên NUS, trong đó có một người Việt Nam. Thông qua chương trình GRIP, nghiên cứu của nhóm được phát triển dựa trên bằng sáng chế được cấp phép, nhận vốn hỗ trợ của NUS và mang giải pháp tới Việt Nam để cung cấp các giải pháp xét nghiệm nhanh, chẩn đoán bệnh thủy sản, đặc biệt là bệnh ở tôm, trực tiếp tại ao nuôi.

Từ năm 2018 đến 2023, chi tiêu cho R&D của doanh nghiệp tại Singapore tăng từ 5,5 tỷ lên 9 tỷ SGD. Theo ông Edward Lim, điều quan trọng là cần nhìn vào khả năng khoản đầu tư của Chính phủ có thể huy động thêm bao nhiêu nguồn lực và hoạt động R&D từ khu vực tư nhân.

Từ thực tiễn của Singapore, ông đưa ra ba gợi mở cho Việt Nam: thúc đẩy luân chuyển nhân tài để tri thức và kinh nghiệm quốc tế được ứng dụng trong nước; xây dựng hệ thống hỗ trợ liền mạch từ ý tưởng, thử nghiệm đến khách hàng và thị trường; đồng thời sử dụng vốn công như chất xúc tác để giảm rủi ro cho startup trong giai đoạn đầu.

Các chương trình như UniVentures và 84X được ông dẫn như những ví dụ về cách kết nối nhà sáng lập, startup với thị trường và bài toán thực tế của doanh nghiệp.

"Để Việt Nam tiến xa hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, một phần câu trả lời nằm ở việc 'bước tiếp theo đã được chuẩn bị hay chưa trước khi bước hiện tại hoàn tất'", ông Edward Lim nhấn mạnh.

Đưa chip Việt từ thiết kế ra thị trường

Với chủ đề "Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiên phong bước chân ra thế giới", ông Tạ Hồng Phúc, Phó Tổng Giám đốc Hyphen Deux, chia sẻ câu chuyện đưa chip Việt từ thiết kế đến sản phẩm được thị trường sử dụng.

Theo ông, từ góc nhìn doanh nghiệp, hệ thống đổi mới sáng tạo cần được nhìn ở một điểm rất cụ thể: công nghệ phải đi hết con đường đến sản phẩm và khách hàng. Với ngành bán dẫn, hành trình này dài hơn nhiều so với một mốc kỹ thuật được công bố.

Cách đây một năm, tại Innovate Vietnam 2025, Hyphen Deux công bố HDx32U, chip vi điều khiển do kỹ sư Việt Nam thiết kế, đã hoàn thành tape-out, đánh dấu bước chuyển từ thiết kế sang chế tạo.

"Tuy nhiên, với chúng tôi, tape-out mới chỉ là điểm bắt đầu", ông Tạ Hồng Phúc nói.

Sau đó là các bước chế tạo, đóng gói, kiểm thử, tích hợp lên bo mạch, vận hành thực tế và hoàn thiện phần mềm. Quan trọng hơn, sản phẩm phải được khách hàng sử dụng.

Theo ông, khi lựa chọn linh kiện mới, doanh nghiệp cần sự ổn định, tài liệu và phần mềm hỗ trợ, nguồn cung dài hạn cũng như khả năng kiểm soát rủi ro.

Vì vậy, năng lực bán dẫn không nên chỉ được đo bằng số chip được thiết kế hay số dự án hoàn thành tape-out, mà cần nhìn vào số sản phẩm thực tế sử dụng chip Việt, số kỹ sư làm chủ chu trình và số khách hàng tiếp tục đặt hàng.

HDx32U là chip vi điều khiển đa năng, tiết kiệm năng lượng, hướng tới các lĩnh vực IoT, tự động hóa và công nghiệp. Hyphen Deux đặt mục tiêu đưa chip vào thiết bị thực tế, vận hành ổn định và chứng minh giá trị với khách hàng, thay vì dừng ở một mẫu chip.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, doanh nghiệp cần hạ tầng thiết kế, chế tạo, đóng gói, kiểm thử; đội ngũ giàu kinh nghiệm; nguồn lực dài hạn và đặc biệt là khách hàng cùng tham gia thử nghiệm.

Theo ông Tạ Hồng Phúc, sự hỗ trợ cũng cần bao phủ toàn bộ hành trình, từ hạ tầng và chuyên gia đến chế tạo, kiểm thử, thử nghiệm sản phẩm và kết nối thị trường.

"Nếu chỉ hỗ trợ đến tape-out, chúng ta mới đi được một phần của con đường", ông nói.

Theo ông, đổi mới sáng tạo chỉ thực sự tạo động lực phát triển khi công nghệ tạo ra sản phẩm, năng suất, việc làm và doanh thu. Thành công không chỉ là tạo ra một con chip, mà là chip được sử dụng, tạo giá trị và tiếp tục được cải tiến.

Hành trình này cũng cần một thế hệ kỹ sư trẻ vừa giỏi chuyên môn, vừa biết bắt đầu từ vấn đề thực tế, làm nguyên mẫu, lắng nghe người dùng và đưa công nghệ thành sản phẩm.

Người trẻ cần cơ hội để thử nghiệm và trưởng thành

Khép lại chuỗi bài phát biểu truyền cảm hứng, Trần Văn Lực, cựu sinh viên ngành Khoa học máy tính - Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng thời là nhà sáng lập và Giám đốc Awake Drive, chia sẻ về hành trình đổi mới sáng tạo trong viện nghiên cứu, trường đại học, từ ý tưởng đến sản phẩm cụ thể.

Theo Trần Văn Lực, năm 2022, Awake Drive ra đời từ một câu hỏi: "Làm sao phát hiện sớm tình trạng buồn ngủ của tài xế, trước khi quá muộn?".

Từ một phòng nghiên cứu nhỏ ở Đại học Bách khoa Hà Nội, dự án lựa chọn hướng đi khó, kết hợp công nghệ sóng não và trí tuệ nhân tạo để phát triển thiết bị đeo tai có khả năng nhận biết sớm trạng thái buồn ngủ.

Với sự hướng dẫn của thầy cô và đồng hành của Đại học Bách khoa Hà Nội, dự án từng bước trưởng thành, giành giải tại các cuộc thi khởi nghiệp, gọi vốn thành công và thành lập doanh nghiệp, với kỳ vọng đưa sản phẩm công nghệ do người trẻ Việt Nam phát triển ra thị trường.

Tuy nhiên, thực tế phát triển sản phẩm cho thấy nhiều khoảng cách. Có những thử nghiệm tưởng đã chạm đích nhưng phải làm lại từ đầu; dữ liệu tưởng ổn định nhưng chỉ một nhiễu nhỏ cũng có thể làm thay đổi kết quả.

Sau nhiều lần thử nghiệm, dự án nhận diện ba khoảng cách lớn. Thứ nhất là khoảng cách kỹ thuật, bởi phát triển sản phẩm phần cứng kết hợp AI khác xa việc xây dựng một ý tưởng trên giấy. Thứ hai là khoảng cách thị trường, khi doanh nghiệp cần bằng chứng, kiểm định và sự tin cậy. Thứ ba là khoảng cách vận hành, khi một đội ngũ trẻ phải đồng thời làm nghiên cứu, phát triển sản phẩm và xử lý các vấn đề về kế toán, thuế, pháp lý, hợp đồng.

Đầu năm 2026, Awake Drive quyết định dừng hoạt động. Theo Trần Văn Lực, quyết định này khép lại một dự án nhưng cũng đem đến những bài học quan trọng: đổi mới sáng tạo không chỉ cần một ý tưởng tốt mà còn đòi hỏi khả năng đi hết hành trình sau ý tưởng.

Ba bài học được rút ra là bắt đầu từ vấn đề thật của người dùng; nhanh chóng tạo phiên bản đầu tiên để học từ thực tế; đồng thời tìm kiếm đối tác ngay từ đầu thay vì chờ sản phẩm hoàn hảo.

Theo Trần Văn Lực, điều người trẻ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo cần không nhất thiết là nguồn đầu tư lớn hay phòng lab đầy đủ, mà là cơ hội được thử sức với những bài toán thực tế, được trình bày giải pháp và đánh giá công bằng.

Các bài toán từ Nhà nước, bộ, ngành, trường đại học và doanh nghiệp cần được mở rộng hơn cho các nhóm trẻ. Người trẻ cần được tiếp cận vấn đề, lắng nghe, phản biện, thử nghiệm và được phép sai trong phạm vi cho phép.

"Chỉ qua thử sức, năng lực mới được hình thành; chỉ khi có cơ hội, những sản phẩm hữu ích mới có thể được tạo ra", Trần Văn Lực nói.

Từ thực tế đó, nhà sáng lập trẻ đưa ra ba đề xuất: mở rộng khả năng tiếp cận các không gian thử nghiệm và hạ tầng kiểm định dùng chung; tạo cơ hội có những "khách hàng đầu tiên" từ cơ quan nhà nước, trường đại học và doanh nghiệp; đồng thời đơn giản hóa thủ tục pháp lý, kế toán, thuế trong những năm đầu để các nhóm trẻ có thêm nguồn lực tập trung cho sản phẩm và nghiên cứu.

Theo Trần Văn Lực, Việt Nam không thiếu người trẻ có năng lực. Điều cần thiết là một hệ sinh thái sẵn sàng mở cửa để họ tham gia những bài toán lớn, đồng hành qua giai đoạn khó khăn và tạo điều kiện để họ trưởng thành.

Đó cũng là nền tảng để hình thành một thế hệ doanh nhân mới, dựa trên trí tuệ, niềm tin và tinh thần đổi mới sáng tạo.