- Ảnh 1.

Mạng xã hội khiến trẻ dễ tiếp xúc với nhiều sản phẩm âm nhạc, trong đó có những nội dung không phù hợp với lứa tuổi - Ảnh minh họa: AI

Ở lứa tuổi đang hình thành nhận thức và nhân cách, trẻ em thường tiếp nhận thế giới xung quanh thông qua quan sát, lắng nghe và bắt chước. Một câu hát được lặp đi lặp lại trong video ngắn, một từ ngữ gây sốc xuất hiện như trò đùa trên mạng có thể nhanh chóng trở thành điều quen thuộc với trẻ, dù các em chưa hiểu hết ý nghĩa.

Đáng lo ngại là khi những nội dung thiếu lành mạnh liên tục xuất hiện, được chia sẻ và hưởng ứng, trẻ có thể dần xem những cách nói năng, hành vi lệch chuẩn như một phần bình thường của đời sống.

Trẻ dễ bắt chước những ngôn từ, hành vi lệch chuẩn

TS. Phạm Kim Anh (Steve Phạm), giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM cảnh báo việc những nội dung phản cảm liên tục xuất hiện trên mạng xã hội, thậm chí trở thành trào lưu, có thể khiến trẻ em hiểu sai về các chuẩn mực ứng xử.

Ông phân tích: "Những nội dung phản cảm liên tục xuất hiện trên mạng xã hội, trở thành trào lưu và được nhiều người hưởng ứng, qua đó trẻ em có thể nghĩ rằng những ngôn từ, hành vi lệch chuẩn này là điều bình thường trong xã hội".

Không chỉ dừng ở việc bắt chước câu hát, trẻ còn có thể tiếp nhận những thông điệp thiếu lành mạnh về các mối quan hệ và cách nhìn nhận con người. Theo TS. Phạm Kim Anh, những bài hát mang tính bạo lực có thể hướng trẻ em, thanh thiếu niên đến nhận thức sai lệch về thế giới, các mối quan hệ, nhân cách và phẩm giá.

 - Ảnh 2.

TS. Phạm Kim Anh (Steve Phạm), giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM - Ảnh: NVCC

"Những bài hát mang tính bạo lực có thể hướng trẻ em và thanh thiếu niên đến nhận thức sai lệch về thế giới, các mối quan hệ, đặc biệt là nhân cách và phẩm giá của một con người trong xã hội", ông nói với Tuổi Trẻ.

Tác động này có thể thể hiện ngay trong cách trẻ sử dụng ngôn ngữ hằng ngày. Trẻ có thể lấy những từ ngữ nghe được trong bài hát, video trên mạng để giao tiếp mà chưa hiểu rõ ý nghĩa hoặc bối cảnh sử dụng.

TS. Phạm Kim Anh dẫn ví dụ, trẻ có thể sử dụng ngôn từ thiếu phù hợp khi gặp người lớn, không biết thưa gửi hoặc giao tiếp với bạn bè thiếu mạch lạc. Đây là điều người lớn cần quan sát để kịp thời trao đổi, hướng dẫn trẻ.

Bên cạnh ngôn ngữ, khả năng tương tác với đời sống thực cũng là vấn đề đáng lưu tâm. Theo vị chuyên gia, một số trẻ có thể không tích cực giao tiếp, từ chối tham gia các buổi tiệc gia đình, họp lớp hoặc dần thu mình khỏi những hoạt động thường ngày.

Ở mức độ nghiêm trọng hơn, trẻ có thể né tránh các hoạt động trong cuộc sống thực tế. Tuy nhiên, những biểu hiện này cần được nhìn nhận trong tổng thể môi trường sống và quá trình phát triển của trẻ, không thể mặc nhiên quy nguyên nhân cho việc nghe một thể loại âm nhạc nhất định.

Khi tâm hồn trẻ thơ bị vấy bẩn bởi ngôn từ độc hại

Không chỉ ảnh hưởng đến ngôn ngữ và cách ứng xử, việc thường xuyên tiếp xúc với những sản phẩm âm nhạc dễ dãi còn đặt ra câu hỏi về khả năng cảm thụ nghệ thuật của thế hệ trẻ. Khi những câu hát gây sốc, ca từ dung tục được lặp lại như một trò đùa hoặc trào lưu, trẻ có nguy cơ dần xem nhẹ ranh giới giữa sáng tạo và phản cảm, giữa giải trí và những giá trị cần được tôn trọng.

Từ góc độ tâm lý, TS. Phạm Kim Anh nhấn mạnh trẻ cần được nuôi dưỡng trong môi trường có những cảm xúc chân thực, đa dạng và phong phú, được tiếp cận với những giá trị tích cực: "Trẻ em nên được bảo vệ và nuôi dưỡng trong môi trường có những cảm xúc chân thực, đa dạng, phong phú; được tiếp cận với những giá trị tốt đẹp và hướng đến điều tích cực".

Ở góc độ người sáng tác, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhìn nhận sự phát triển của các nền tảng như TikTok, Facebook Reels đang làm thay đổi thói quen viết nhạc của một bộ phận nghệ sĩ.

"Việc một bộ phận người làm nhạc hiện nay có xu hướng sản xuất những đoạn nhạc ngắn xuất phát từ sự phát triển của các nền tảng như TikTok, Facebook Reels. Những nền tảng này chú trọng các video ngắn khoảng 30-45 giây hoặc một phút, kéo theo sự thay đổi trong cách viết ca khúc", anh nói với Tuổi Trẻ.

 - Ảnh 3.

Theo nhạc sĩ, thay vì sáng tác một bài hát dài 3-4 phút như trước, nhiều người tập trung vào một đoạn ngắn để dễ lan truyền, được khán giả nhớ đến và sử dụng trong các video - Ảnh: NVCC

Đáng chú ý, Nguyễn Văn Chung cho rằng việc cố tình viết ca từ gây sốc, gây tranh cãi không phải hiện tượng mới. Những ca khúc có tiêu đề, ca từ hoặc nội dung gây chú ý đã xuất hiện từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghiệp âm nhạc phát triển nhanh, một bộ phận nghệ sĩ trẻ đang ưu tiên khả năng viral tại thời điểm phát hành hơn sức sống lâu dài của ca khúc.

"Chúng ta phải nhìn nhận khách quan rằng điều này đang diễn ra. Các nghệ sĩ, nhất là nghệ sĩ trẻ, quan tâm đến việc ca khúc viral tại thời điểm hiện tại hơn là thời gian sống lâu dài của một bài hát. Điều đó cũng xuất phát từ nhu cầu, thị hiếu của công chúng", anh nhận định.

Anh lý giải đây là áp lực không nhỏ với người làm nghề. Ai cũng mong muốn ca khúc được nhiều người nghe, sử dụng bởi lượt xem, lượt nghe có thể tạo thu nhập để nghệ sĩ tái đầu tư và tiếp tục theo đuổi con đường âm nhạc.

 - Ảnh 4.

Các nền tảng video ngắn như YouTube Shorts, Facebook Reels có thể đưa nội dung âm nhạc thiếu lành mạnh đến gần trẻ em - Ảnh: Chụp màn hình

Dù vậy, khi đề cập việc trẻ em tiếp xúc sớm với những đoạn nhạc chứa ngôn từ tục tĩu, phản cảm, Nguyễn Văn Chung nói: "Tôi nghĩ điều đó thật sự không tốt". Theo anh, trách nhiệm không chỉ thuộc về người sáng tác mà còn ở phụ huynh, gia đình trong việc quản lý, giáo dục và chia sẻ với trẻ về những nội dung không phù hợp trên mạng.

Về phía nghệ sĩ, anh cho rằng người làm nhạc cũng có một phần trách nhiệm, dù trẻ em không phải đối tượng khán giả duy nhất mà họ hướng đến. 

Bởi hiện nay, trẻ em có thể tiếp cận các nền tảng mạng xã hội từ khá sớm, khiến việc tiếp xúc với những sản phẩm âm nhạc không phù hợp khó tránh khỏi. Nhìn nhận về mặt trái của sự lan truyền, Nguyễn Văn Chung cho biết mạng xã hội giúp bài hát tiếp cận công chúng nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng khiến những nội dung không tốt, phản cảm, gây sốc dễ khơi gợi sự tò mò và tiếp tục được chia sẻ. 

Từ đó, anh cho rằng người nghệ sĩ cần tự cân nhắc giữa trách nhiệm, lòng tự trọng nghề nghiệp và khả năng kiếm sống bằng âm nhạc.

MAI NGUYỆT