Những ngày không quên

Ngày 22/11 tại Hà Nội, Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia tổ chức chương trình gặp gỡ, tọa đàm và giao lưu giữa cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện Việt Nam với lưu học sinh Campuchia học tập tại Hà Nội với Chủ đề “Tiếp nối truyền thống - Gắn kết thế hệ - Vun đắp tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia”. Tại sự kiện, các lưu học sinh Campuchia đã đặt nhiều câu hỏi với những cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện Việt Nam. Các em muốn hiểu rõ hơn vì sao Việt Nam giúp Campuchia, những công việc mà quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam đã làm, những hy sinh, mất mát và cả những kỷ niệm khó quên với người dân nước bạn...

Theo lời kể của các cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện tại chương trình, sau khi lên cầm quyền tháng 4/1975, tập đoàn Pol Pot - Ieng Sary thực hiện chính sách diệt chủng đối với nhân dân Campuchia, đồng thời liên tiếp tiến công xâm phạm lãnh thổ Việt Nam, đặc biệt trong những năm 1977-1978. Để bảo vệ Tổ quốc và đáp lời kêu gọi của Mặt trận Đoàn kết dân tộc cứu nước Campuchia, quân đội Việt Nam phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia chiến đấu, giải phóng Phnom Penh ngày 7/1/1979, góp phần chấm dứt chế độ diệt chủng. Sau chiến thắng này, theo đề nghị của phía Campuchia, quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam tiếp tục giúp bạn bảo vệ chính quyền mới, xây dựng lực lượng vũ trang, khôi phục sản xuất và ổn định đời sống nhân dân. Trong 10 năm (1979-1989), nhiều cán bộ, chiến sĩ Việt Nam đã hy sinh khi làm nhiệm vụ tại Campuchia. Với những người lính tình nguyện, giúp nhân dân Campuchia bảo vệ và khôi phục đất nước cũng là góp phần giữ gìn hòa bình, an ninh của chính Việt Nam, thể hiện tinh thần “giúp bạn là tự giúp mình”.

buổi gặp gỡ, tọa đàm và giao lưu giữa cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện Việt Nam với lưu học sinh Campuchia học tập tại Hà Nội
Chương trình gặp gỡ, tọa đàm và giao lưu giữa cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện Việt Nam với lưu học sinh Campuchia học tập tại Hà Nội do Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia tổ chức. (Ảnh: Thành Luân)

Khoảng hai chục năm sau khi trở về Việt Nam, ông Đào Ngọc Hùng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Liên lạc cựu chuyên gia Việt Nam tại Campuchia, có dịp trở lại đất nước mà ông từng gắn bó suốt năm năm. Nghe tin ông sang, một người lái xe Campuchia từng làm việc cùng ông nhiều năm trước đã tìm đến đón. Gặp lại nhau, hai người ôm nhau, rớm nước mắt khi nhắc chuyện cũ.

Ông Hùng thuộc lớp chuyên gia Việt Nam sang Campuchia trong giai đoạn đầu khôi phục đất nước sau chế độ diệt chủng. Ông kể lại, khi ấy nhiều hoạt động kinh tế, xã hội bị đình trệ, trường học, bệnh viện thiếu thốn, đường sá hư hỏng, đời sống người dân vô cùng khó khăn. Có những cơ quan vừa được thành lập lại nhưng thiếu cán bộ, trụ sở, phương tiện và cả những vật dụng làm việc thông thường. Chuyên gia Việt Nam cùng cán bộ Campuchia phải quét dọn trụ sở, chuẩn bị từ những chiếc xô, chậu, chổi để bắt đầu công việc. Các lực lượng khác tham gia khôi phục giao thông, sản xuất, đưa lương thực, thuốc men và vật tư sang giúp nhân dân Campuchia ổn định cuộc sống.

Các lưu học sinh Campuchia tham dự chương trình gặp gỡ. (Ảnh: Thành Luân)
Các lưu học sinh Campuchia tham dự chương trình gặp gỡ. (Ảnh: Thành Luân)

Theo ông Hùng, trong hoàn cảnh chiến tranh, khí hậu khắc nghiệt, bệnh tật và thiếu thốn, sự giúp đỡ, phối hợp của cán bộ và nhân dân Campuchia có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc hoàn thành nhiệm vụ của các lực lượng Việt Nam. Những người trực tiếp chứng kiến quá trình hồi sinh của Campuchia càng hiểu giá trị của những thành quả ấy và những hy sinh phải trải qua. Vì vậy, ông mong các lưu học sinh tìm hiểu đúng lịch sử, trân trọng và gìn giữ tình cảm mà nhiều thế hệ nhân dân hai nước đã dành cho nhau.

Người thân ở Việt Nam

Từng có nhiều năm làm nhiệm vụ tại Campuchia, cựu quân tình nguyện Lã Văn Nho nay tiếp tục gắn bó với người Campuchia qua việc đỡ đầu lưu học sinh tại Việt Nam.

Nghĩa tình Việt Nam - Campuchia qua các thế hệ
Ông Lã Văn Nho, cựu quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia, phát biểu tại chương trình. (Ảnh: Thành Luân)

Ông Nho kể đã nhận đỡ đầu tổng cộng năm lưu học sinh Campuchia trong hai đợt, trong đó có sinh viên Trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Đến nay, ông và các em vẫn thường xuyên liên lạc, hỏi thăm nhau qua Zalo. Ông khuyên các lưu học sinh chủ động giao lưu với thầy cô, bạn bè và người dân Việt Nam, nhất là cố gắng nói tiếng Việt nhiều hơn. Trước đây, trong thời gian công tác tại Siem Reap, ông từng sử dụng tiếng Khmer khá thành thạo, nhưng sau nhiều năm ít sử dụng đã quên đi nhiều. Theo ông, giao tiếp thường xuyên là cách tốt nhất để học ngoại ngữ và hiểu thêm về cuộc sống của người dân nước bạn.

Bà Nguyễn Thị Thảo, Ủy viên Ban Thường vụ Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia, cũng có nhiều năm gắn bó với lưu học sinh Campuchia. Bà kể về Chey Vothy, từng học tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, sau đó kết hôn với một nữ lưu học sinh Campuchia tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Hai người trở về Campuchia lập gia đình và hiện có hai con. Bà Thảo từng sang dự đám cưới của họ và vẫn giữ liên lạc, hỏi thăm sau khi Chey Vothy về nước.

Vợ chồng bà Thảo (thứ hai từ trái qua) sang Siem Reap (Campuchia) dự đám cưới của Chey Vothy (thứ ba từ trái sang) hồi tháng 3/2019. (Ảnh: NVCC)
Vợ chồng bà Thảo (thứ hai từ trái qua) sang Siem Reap (Campuchia) dự đám cưới của Chey Vothy (thứ ba từ trái qua) hồi tháng 3/2019. (Ảnh: NVCC)

Có lần nghe tin tình hình bất ổn tại khu vực gia đình bên vợ Chey Vothy sinh sống, bà gọi điện ngay trong đêm. “Con ơi, bên ngoại như thế nào?”, bà hỏi con đỡ đầu. Bà lo lắng liệu gia đình bên vợ Chey Vothy có thể đến Phnom Penh để tránh nguy hiểm hay không. Với bà, những lưu học sinh từng được quan tâm, giúp đỡ, dù đã trở về quê hương và có gia đình riêng, vẫn là những người thân mà bà luôn nhớ đến.

Ông Nho, bà Thảo là hai trong số nhiều người tham gia hoạt động đỡ đầu lưu học sinh của Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia. Chương trình Ươm mầm hữu nghị bắt đầu từ mô hình gia đình Việt Nam nhận đỡ đầu lưu học sinh Campuchia, được Trung ương Hội triển khai thí điểm tháng 2/2012 dưới sự chủ trì của cố Chủ tịch Hội Vũ Mão. Đến cuối năm 2012, mô hình mang tên Ươm mầm hữu nghị và sau đó được mở rộng đến nhiều địa phương.

Theo ông Lê Tuấn Khanh, Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia, chương trình đã thu hút khoảng 200-300 cán bộ, hội viên tham gia nhận đỡ đầu lưu học sinh. Tuy nhiên, số lượng được đỡ đầu vẫn còn hạn chế. Ông mong muốn có thêm các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, tổ chức và người dân Việt Nam tham gia để nhiều lưu học sinh Campuchia được quan tâm, hỗ trợ.

Ông Khanh nhắn nhủ các lưu học sinh học tốt chuyên môn, nhất là tiếng Việt. Theo ông, tiếng Việt không chỉ giúp các em tiếp thu bài giảng, giao tiếp với thầy cô, bạn bè mà còn là phương tiện để tìm hiểu lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán và đời sống người dân Việt Nam. Khi trở về Campuchia, những hiểu biết và quan hệ được tạo dựng trong thời gian học tập sẽ giúp các em tiếp tục gắn bó, hợp tác với Việt Nam.

Ông Khanh dẫn chứng nhiều cựu lưu học sinh Campuchia từng học tại Việt Nam nay đã trưởng thành, đảm nhận công việc trong các cơ quan ngoại giao, nghiên cứu của Campuchia; một số người tiếp tục trở lại Việt Nam học thạc sĩ, tiến sĩ. Hội cựu sinh viên Campuchia học tại Việt Nam, thành lập năm 2024, cũng góp phần duy trì quan hệ giữa những người từng học tập tại Việt Nam.

“Khi trở về quê hương, các bạn không chỉ mang theo những kiến thức mà còn mang theo cả những kỷ niệm đẹp, sự hiểu biết và tình cảm với đất nước, con người Việt Nam”, ông Khanh nói. Ông nhấn mạnh việc gìn giữ tình hữu nghị Việt Nam - Campuchia không chỉ là trách nhiệm của tổ chức hữu nghị hay những người từng gắn bó với Campuchia, mà cần sự tham gia của thế hệ trẻ, các cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và người dân hai nước.

Hoạt động đỡ đầu hiện cũng được Hội hữu nghị Việt Nam - Campuchia Mặt trận 479 duy trì. Theo Đại tá Nguyễn Xuân Hà, Chủ tịch Hội, đơn vị đang nhận đỡ đầu bảy lưu học sinh Campuchia tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam và Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, đồng thời giữ liên hệ với các lưu học sinh Campuchia tại Học viện Quân y, mời các em tham gia những hoạt động của Hội vào dịp lễ, Tết. Ông mong có thêm nhiều cuộc gặp để các lưu học sinh được trò chuyện với cựu quân tình nguyện, nghe những câu chuyện từ người trong cuộc.

Nghĩa tình Việt Nam - Campuchia qua các thế hệ
Các cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia chụp ảnh lưu niệm cùng lưu học sinh Campuchia đang học tập tại Hà Nội. (Ảnh: Thành Luân)

Bun Koemhong, đại diện Hội Sinh viên Campuchia tại Việt Nam, bày tỏ lòng biết ơn đối với những đóng góp, hy sinh của các thế hệ cựu quân tình nguyện Việt Nam. Theo Bun Koemhong, dù không trực tiếp trải qua những năm tháng chiến tranh, thế hệ trẻ Campuchia hiểu và trân trọng những nỗ lực của người đi trước. Trong thời gian học tập tại Việt Nam, các lưu học sinh không chỉ được tiếp thu kiến thức mà còn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của thầy cô, bạn bè và người dân Việt Nam.

“Đối với chúng con, Việt Nam không chỉ là nơi học tập mà còn là môi trường để trưởng thành, hiểu biết hơn về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam”, Bun Koemhong nói. Đại diện Hội Sinh viên Campuchia tại Việt Nam cho biết các lưu học sinh sẽ tiếp tục nỗ lực học tập, tham gia hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục và kết nối thanh niên hai nước. Các em cũng mong có thêm những cuộc gặp với các cựu chuyên gia, cựu quân tình nguyện Việt Nam, được nghe nhiều hơn những câu chuyện từ chính những người đã trải qua giai đoạn lịch sử ấy.