Khí phách Nguyễn Trung Trực sống mãi với quê hương, đất nước

Hoạt cảnh cải lương thể hiện khí phách Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực.

 

Nguyễn Trung Trực tên thật là Nguyễn Văn Lịch, còn gọi là Quản Chơn, Quản Lịch, được Nhân dân kính trọng gọi là Cụ Nguyễn. Ông sinh năm 1838 tại Bình Nhật, huyện Cửu An, phủ Tân An, trong một gia đình làm nghề chài lưới. Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, Nguyễn Trung Trực đã đứng lên tham gia kháng chiến, tập hợp nghĩa quân, trở thành một trong những thủ lĩnh tiêu biểu của phong trào chống Pháp ở Nam Bộ nửa sau thế kỷ XIX.

Từ vùng đất Tân An, Nguyễn Trung Trực cùng nghĩa quân chiến đấu quyết liệt với quân Pháp để bảo vệ quê hương, đất nước. Tên tuổi của ông đặc biệt gắn với hai chiến công vang dội là đốt cháy chiến hạm Espérance trên vàm Nhật Tảo và đánh úp đồn Kiên Giang tại Rạch Giá. Những chiến công ấy không chỉ gây tổn thất cho quân Pháp, mà còn cổ vũ mạnh mẽ tinh thần kháng chiến của Nhân dân Nam Bộ trong hoàn cảnh đất nước đứng trước thử thách cam go.

Sau những trận đánh làm quân Pháp khiếp sợ, Nguyễn Trung Trực tiếp tục xây dựng lực lượng, mở rộng hoạt động kháng chiến tại vùng Tây Nam Bộ. Trước sức đàn áp ngày càng quyết liệt của thực dân Pháp, nghĩa quân gặp nhiều khó khăn, song ông vẫn không khuất phục. Khi bị bắt, quân Pháp đưa ông về Sài Gòn thẩm vấn, dùng nhiều cách mua chuộc, dụ dỗ bằng chức tước, tiền bạc nhưng đều không thể lay chuyển ý chí của người thủ lĩnh nghĩa quân.

Ngày 27/10/1868, thực dân Pháp đưa Nguyễn Trung Trực về Rạch Giá hành hình. Khi ấy, ông mới 30 tuổi. Trước khi hysinh, ông vẫn giữ vững khí tiết, để lại lời tuyên bố bất hủ: “Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây”. Lời nói ấy đã vượt qua giới hạn của một thời điểm lịch sử, trở thành biểu tượng của ý chí bất khuất, khát vọng độc lập và tinh thần không chịu làm nô lệ của dân tộc Việt Nam.

Sự hy sinh của Nguyễn Trung Trực đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chống ngoại xâm của Nhân dân ta. Trong tâm thức Nhân dân, Cụ Nguyễn không chỉ là một thủ lĩnh nghĩa quân, mà còn là biểu tượng của lòng trung nghĩa, của tinh thần xả thân vì nước. Nhiều đình, đền thờ Nguyễn Trung Trực được lập ở các địa phương Nam Bộ; trong đó, Di tích Mộ và Đình Nguyễn Trung Trực tại Rạch Giá từ lâu trở thành địa chỉ văn hóa, lịch sử và tâm linh đặc biệt của Nhân dân.

Hàng năm, tỉnh An Giang tổ chức Lễ hội truyền thống Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực với nhiều hoạt động ý nghĩa.

 

Hằng năm, vào các ngày 26, 27 và 28 tháng 8 âm lịch, người dân từ nhiều tỉnh, thành phố lại về Rạch Giá dâng hương, tưởng niệm Cụ Nguyễn. Lễ hội Đình thần Nguyễn Trung Trực - Rạch Giá đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023. Không gian lễ hội vì thế không chỉ là nơi tri ân một anh hùng dân tộc, mà còn là nơi trao truyền ký ức lịch sử, nuôi dưỡng đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và gắn kết cộng đồng.

Năm 2026, Lễ hội truyền thống kỷ niệm 158 năm Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực hy sinh (1868-2026) diễn ra từ ngày 06-08/10 (nhằm 26 đến 28/8 âm lịch), tại phường Rạch Giá. Trong khuôn khổ lễ hội, có lễ thắp hương tại bia ghi dấu nơi Nguyễn Trung Trực bị thực dân Pháp hành hình; lễ dâng hương tại Đình Nguyễn Trung Trực và Công viên tượng đài Nguyễn Trung Trực; các nghi thức truyền thống cùng nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, giới thiệu sản phẩm địa phương…

Từ một lễ giỗ được hình thành trong lòng dân, qua nhiều thế hệ, hoạt động tưởng niệm  Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực đã trở thành nét văn hóa đặc sắc của vùng đất Nam Bộ. Điều đáng quý là lễ hội vẫn giữ đậm tính cộng đồng, với việc người dân tự nguyện góp công, góp sức phục vụ khách hành hương. Chính sự chung tay ấy cho thấy lòng tôn kính dành cho Cụ Nguyễn không chỉ nằm trong những nghi lễ trang trọng, mà đã trở thành tình cảm tự nhiên, bền vững trong đời sống Nhân dân.

Cuộc đời và khí phách của Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực đã trở thành một phần của hồn cốt Nam Bộ, một giá trị tinh thần bền vững của dân tộc. Tri ân Cụ Nguyễn cũng chính là tiếp nối tinh thần yêu nước, đoàn kết, kiên cường; biến niềm tự hào về truyền thống thành ý chí và hành động thiết thực trong xây dựng An Giang ngày càng phát triển, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Việt Cường