Điểm nhấn của chương trình là cuộc trò chuyện với họa sĩ Phạm Bình Chương về hơn 25 năm ông gắn bó với Hà Nội trong sáng tác. Những góc phố, mái nhà, ô cửa, khoảng sáng và những khoảng lặng của thành phố đã trở thành mạch nguồn xuyên suốt trong tranh của ông.
Tác phẩm “Phố Hàng Trống” hiện thuộc Sưu tập của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; nhiều tác phẩm Hà Nội của ông cũng được giới thiệu qua các triển lãm và được lựa chọn đưa vào sách giáo khoa Mỹ thuật lớp 8, lớp 9.
Chia sẻ về ý nghĩa của việc vẽ và lưu giữ Hà Nội, hoạ sĩ Phạm Bình Chương cho rằng mỗi bức tranh không đơn thuần là một hình ảnh được ghi lại, mà là kết quả của thời gian quan sát và cảm xúc được tích lũy.
Theo ông, nếu một ngày những không gian quen thuộc của Hà Nội thay đổi hoặc không còn nữa, người xem vẫn có thể tìm thấy phần nào ký ức về thành phố qua những bức tranh.
“Những điều rất đặc biệt. Nó đóng khung lại những cảm xúc đấy. Và cảm xúc đấy không phải chỉ bất chợt là một bức hình chụp, mà là thời gian họa sĩ bỏ ra cả tháng. Nó gửi gắm dần dần cái tình cảm và năng lượng ở trong này. Tôi hy vọng rằng người xem qua tranh của tôi cũng có thể tái bản phần nào những nỗi nhớ đấy”, họa sĩ chia sẻ.
Với Phạm Bình Chương, giá trị của những bức tranh phố cũ còn nằm ở khả năng lưu giữ ký ức cá nhân và ký ức cộng đồng.
Ông kể câu chuyện một người xem tình cờ nhận ra trong tranh của ông ngôi nhà số 25 Hàng Vôi - nơi gia đình từng sinh sống nhưng sau đó đã bị phá để xây dựng lại. Gia đình không có tư liệu hình ảnh về ngôi nhà bởi khi còn sống ở đó, không ai nghĩ đến việc chụp lại chính không gian quen thuộc của mình.
Bức tranh của Phạm Bình Chương vì thế trở thành một tư liệu đặc biệt đối với gia đình này. Người xem tranh quyết định mua lại tác phẩm và đưa sang Mỹ, nơi gia đình sinh sống, như một minh chứng về sự hiện diện của gia đình tại Hà Nội.
Từ câu chuyện ấy, họa sĩ cho rằng những bức tranh phố cũ có thể góp phần lưu giữ không chỉ diện mạo đô thị mà cả những giá trị tinh thần gắn với mỗi gia đình.
“Hy vọng rằng mình cũng đóng góp một phần vào sự bảo tồn giá trị văn hóa của Hà Nội và bảo tồn giá trị tinh thần của gia đình”, Phạm Bình Chương nói.
Một câu chuyện khác được họa sĩ chia sẻ xoay quanh tác phẩm “Vũ điệu”, vẽ phố Hàng Giầy, nơi ông sinh sống. Bức tranh ghi lại một cánh cửa gỗ màu xanh cùng những chi tiết kiến trúc nhỏ của một ngôi nhà phố.
Nhiều năm sau khi tác phẩm được giới thiệu, Phạm Bình Chương tình cờ gặp một người trẻ tại một triển lãm ở 16 Ngô Quyền. Người này cho biết gia đình đã tìm ông trong nhiều năm để kể câu chuyện về chính cánh cửa xuất hiện trong tranh.
Theo lời kể của người con, cha anh từng nhìn thấy bức tranh trên một tạp chí và in ra, treo trang trọng trong phòng khách. Cánh cửa ngoài đời sau đó không còn nữa khi ngôi nhà được sửa chữa, nhưng gia đình vẫn giữ lại ký ức về không gian ấy. Người con được cha giao nhiệm vụ tìm bằng được tác giả để gặp và trò chuyện.
Cuộc gặp càng trở nên đặc biệt khi người cha có tên trùng với họa sĩ Nguyễn Công Thành - người đi cùng Phạm Bình Chương khi đó. Hai gia đình đã chụp một bức ảnh lưu niệm. Từ một bức tranh về cánh cửa phố, câu chuyện mở ra những mối liên hệ bất ngờ giữa người vẽ, người được vẽ và những người lưu giữ ký ức về không gian ấy.
Những câu chuyện được Phạm Bình Chương kể cho thấy Hà Nội trong tranh ông không chỉ là cảnh quan mà còn là nơi chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Cùng một bức tranh, mỗi người xem có thể tìm thấy một Hà Nội khác nhau, tùy thuộc vào những trải nghiệm và ký ức riêng của họ.
Một điểm đáng chú ý khác trong cuộc trò chuyện là sự “tĩnh” của Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương. Thành phố ngoài đời vốn nhiều âm thanh, nhịp sống và chuyển động, nhưng khi đi vào tranh lại thường hiện lên trầm lắng. Người họa sĩ quan sát một ánh sáng, màu sắc, góc kiến trúc hay khoảnh khắc đời thường, rồi lựa chọn những gì cần giữ lại trên mặt tranh.
Art Talk cũng đề cập hành trình giảng dạy của Phạm Bình Chương. Ông có 19 năm giảng dạy tại trường đại học và khoảng 20 năm gắn bó với Cọ Xinh. Bên cạnh sáng tác, họa sĩ chia sẻ với người trẻ về quá trình tìm kiếm tiếng nói riêng trong hội họa và vai trò của trải nghiệm, quan sát trong hình thành phong cách nghệ thuật.
Họa sĩ Phạm Bình Chương sinh năm 1973, tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Việt Nam, được công chúng gọi với tên thân thương “người miệt mài kể chuyện phố”. Ông đã tổ chức nhiều triển lãm cá nhân về Hà Nội như “Xuống phố 1”, “Xuống phố 2”, “Xuống phố 3”, “Xuống phố 4”, “Câu chuyện bên lề đường”, “Golden Palace”.
Tranh của ông có mặt trong các bộ sưu tập ở nhiều nước trên thế giới. Loạt tranh về Hà Nội của Phạm Bình Chương đã giành Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2025.
Thông qua cuộc trò chuyện, Art Talk “Hà Nội trong tranh Phạm Bình Chương” không chỉ giới thiệu một chặng đường sáng tác mà còn gợi mở cách hội họa có thể lưu giữ những diện mạo, không gian và ký ức của một thành phố đang không ngừng thay đổi.
Nguồn: https://baovanhoa.vn/nghe-thuat/ha-noi-trong-tranh-pham-binh-chuong-luu-giu-nhung-ky-uc-pho-phuong-271204.html
