Những ngày đầu tháng 11, khi mùa thu hoạch quế ở xã Xuân Ái bước vào cuối vụ, xưởng chế biến của Hợp tác xã nông nghiệp Công Thành do chị Lý Thị Khé làm giám đốc vẫn rộn ràng nhịp lao động. Vừa thoăn thoắt đảo từng ống quế đang phơi, chị Khé kể cho chúng tôi về hành trình khởi nghiệp:
Tôi sinh ra trong gia đình có nhiều đời gắn bó với cây quế ở xã Viễn Sơn (huyện Văn Yên cũ) - vùng đất được coi là thủ phủ quế. Khi lập gia đình, chuyển về xã Xuân Ái, tôi bắt đầu thu mua quế cho người dân. Ban đầu, tôi bán nguyên liệu thô nhưng bị phụ thuộc đầu ra, giá trị kinh tế thấp, tôi quyết định đầu tư nhà xưởng, chủ động chế biến để nâng cao giá trị sản phẩm.
Từ suy nghĩ ấy, tháng 4/2025, chị Khé thành lập Hợp tác xã nông nghiệp Công Thành với 5 thành viên chính thức và khoảng 30 hộ trồng quế liên kết. Không dừng ở thu mua, bao tiêu sản phẩm, hợp tác xã còn cung cấp cây giống, hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc quế sạch, từng bước xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Đến nay, diện tích quế liên kết đạt gần 80 ha, sản lượng mỗi vụ thu mua trên 100 tấn.
Trong quá trình xây dựng hợp tác xã, chị Khé luôn xác định chữ tín là yếu tố quan trọng để giữ chân người trồng và tạo dựng niềm tin với đối tác. Bởi vậy, từ khâu thu mua nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ, hợp tác xã đều chú trọng kiểm soát chất lượng sản phẩm, bảo đảm tiến độ giao hàng và thực hiện đúng cam kết với các doanh nghiệp. Sự ổn định trong đầu ra cũng giúp người trồng quế yên tâm gắn bó với vùng nguyên liệu.
Theo chị Khé, mỗi năm cây quế có 3 đợt thu hoạch. Trong đó, 2 đợt vào tháng 3 và tháng 6, kéo dài từ tháng 3 đến đầu tháng 7, cho sản lượng lớn nhất trong năm. Đợt thu hoạch thứ 3 diễn ra từ giữa tháng 8 đến đầu tháng 11. Tuy sản lượng ít hơn nhưng quế có chất lượng cao, mẫu mã đẹp, hàm lượng tinh dầu tốt nên thường được thu mua với giá cao hơn. Bình quân mỗi năm, hợp tác xã thu mua khoảng 250 tấn quế tươi, chế biến được trên 100 tấn quế thành phẩm.
Để nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm, chị Khé chú trọng đầu tư máy móc, từng bước đưa cơ giới hóa vào các công đoạn sản xuất. Quế tươi sau khi thu mua được đưa vào sơ chế bằng hệ thống máy bào, máy chẻ, máy đập, giúp giảm sức lao động, tiết kiệm chi phí và tạo ra sản phẩm đồng đều hơn.
Đặc biệt, chị còn đầu tư gần 400 m² nhà màng hấp thụ nhiệt với kinh phí hơn 300 triệu đồng để phơi quế, giúp hạn chế ảnh hưởng của thời tiết, nhất là những ngày mưa ẩm, đồng thời duy trì nhiệt độ phơi ổn định, giữ màu sắc tự nhiên và nâng cao chất lượng thành phẩm.
Hiện nay, hợp tác xã chế biến 4 dòng sản phẩm chính gồm quế sáo, quế điếu, quế mảnh và quế ống đen. Chúng tôi đã ký hợp đồng với các doanh nghiệp lớn để xuất khẩu, sản phẩm được bao tiêu ngay tại xưởng. Đây cũng là cơ sở để hợp tác xã chủ động hơn trong sản xuất, tiêu thụ và mở rộng thị trường. Năm 2025, doanh thu của hợp tác xã đạt trên 6 tỷ đồng.
Không chỉ tạo dựng cơ sở sản xuất, việc mở xưởng chế biến còn giúp chị Khé tạo thêm việc làm cho lao động địa phương. Gắn bó với hợp tác xã qua các vụ sản xuất, chị Trần Thị Trang ở thôn Nghĩa Lạc có công việc thường xuyên với thu nhập bình quân khoảng 400 nghìn đồng/ngày công.
Chị Trang chia sẻ: “Tôi đảm nhận công việc rạch và bào quế. Tuy có lúc bận rộn theo mùa vụ nhưng công việc này giúp tôi có thêm thu nhập, ổn định cuộc sống”.
Từ cơ sở thu mua quế ban đầu, Hợp tác xã nông nghiệp Công Thành đang từng bước hình thành mô hình liên kết giữa người trồng, cơ sở chế biến và doanh nghiệp tiêu thụ. Cách làm này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm quế mà còn tạo thêm cơ hội việc làm, thu nhập cho người dân địa phương.
Chị Lý Thị Khé là một trong những phụ nữ dân tộc thiểu số tiêu biểu của địa phương trong phát triển kinh tế. Quyết tâm làm giàu từ cây quế đã giúp chị xây dựng hợp tác xã ngày càng phát triển, góp phần giải quyết đầu ra cho sản phẩm quế vỏ của người dân, đồng thời khẳng định vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế nông thôn.
Từ những triền đồi xanh ngát đến những thanh quế thành phẩm mang hương thơm nồng nàn, cây quế đã và đang tạo nên giá trị kinh tế trên vùng đất Xuân Ái. Địa phương hiện có hơn 6.200 ha quế, trong đó trên 2.000 ha quế hữu cơ; mỗi năm có từ 320 - 350 ha cho khai thác, sản lượng khoảng 2.000 tấn.
Đằng sau những con số ấy là công sức của bao thế hệ người trồng quế, là sự cần cù, năng động và khát vọng vươn lên của những người nông dân. Với chị Khé, mỗi thanh quế không chỉ mang hương vị của núi rừng mà còn kết tinh công sức của người trồng, niềm tin của người sản xuất và những cơ hội phát triển cho quê hương.
Để rồi, từ những xưởng chế biến, hương quế theo những chuyến hàng đi xa, mang theo cả niềm vui và khát vọng về những mùa no ấm trên chính mảnh đất quê hương.




