Ngày 02/11/2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 16-CT/TW về đẩy mạnh và nâng tầm công tác đối ngoại nhân dân, trong đó đặt ra yêu cầu chuyển từ “tham gia” sang “đóng góp, kiến tạo”; từ “giao lưu, hữu nghị, vận động” sang “kết nối, gắn kết lợi ích”; từ “huy động nguồn lực đơn thuần” sang “kết nối tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các nguồn lực phát triển”; từ “chủ yếu dựa vào lực lượng chuyên trách” sang “phát huy vai trò chủ thể, nguồn lực của Nhân dân và sự tham gia chủ động của các tổ chức xã hội, địa phương, doanh nghiệp, người dân và người Việt Nam ở nước ngoài”.

Đối với Lào Cai, việc cụ thể hóa những yêu cầu này cần xuất phát từ những kết quả đã có và khó khăn thực tế sau khi địa phương thay đổi về địa giới hành chính, không gian phát triển và tổ chức bộ máy.

Yêu cầu đổi mới cấp thiết

Từ ngày 01/7/2025, sau khi hợp nhất hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái, tỉnh Lào Cai mới có diện tích tự nhiên hơn 13.256 km², dân số gần 1,78 triệu người, với 99 đơn vị hành chính cấp xã (89 xã và 10 phường), cùng 33 dân tộc anh em sinh sống.

Không gian phát triển mới kết hợp thế mạnh kinh tế cửa khẩu, logistics biên giới với tiềm năng vùng nguyên liệu, du lịch sinh thái và bản sắc văn hóa từ Sa Pa, Bắc Hà đến Mù Cang Chải. Nằm trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc), Lào Cai có điều kiện mở rộng quan hệ hợp tác, giao lưu nhân dân và kết nối nguồn lực phục vụ phát triển.

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Lào Cai (Liên hiệp tỉnh) cùng các tổ chức thành viên đã tích cực triển khai hoạt động đối ngoại nhân dân trên ba lĩnh vực: hòa bình, hữu nghị biên giới; vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài (PCPNN); giao lưu văn hóa, kinh tế.

Chương trình giao lưu nhân dân Trung - Việt lưu vực sông Hồng; Mừng Xuân xuyên biên giới và Liên hoan nhân dân biên giới Trung - Việt diễn ra tại thị trấn Hà Khẩu, huyện Hà Khẩu, châu Hồng Hà (Vân Nam - Trung Quốc), tháng 1/2025. (Ảnh: Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Lào Cai cung cấp)
Chương trình giao lưu nhân dân Trung - Việt lưu vực sông Hồng; Mừng Xuân xuyên biên giới và Liên hoan nhân dân biên giới Trung - Việt diễn ra tại thị trấn Hà Khẩu, huyện Hà Khẩu, châu Hồng Hà (Vân Nam - Trung Quốc), tháng 1/2025. (Ảnh: Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Lào Cai cung cấp)

Trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc, Liên hiệp tỉnh, Hội hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc tỉnh cùng Bộ đội Biên phòng và chính quyền cơ sở tham gia thúc đẩy mô hình kết nghĩa cụm dân cư hai bên biên giới. Hàng loạt cặp “thôn - bản hữu nghị”, các đồn biên phòng của Lào Cai với các trạm, đại đội biên phòng tỉnh Vân Nam cùng các địa phương đối đẳng đã thiết lập quan hệ hợp tác thường xuyên, góp phần giữ vững đường biên hòa bình, ổn định và thúc đẩy giao thương qua cửa khẩu.

Mạng lưới tổ chức thành viên của Liên hiệp tỉnh ngày càng mở rộng, với các Hội hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc, Việt Nam - Lào, Việt Nam - Pháp cùng các chi hội tại sở, ngành, địa bàn trọng điểm như UBND phường Lào Cai, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam. Hoạt động giao lưu thế hệ trẻ, quảng bá văn hóa được quan tâm, tiêu biểu là đội thi của Liên hiệp tỉnh giành giải Nhất Cuộc thi hùng biện tiếng Trung toàn quốc năm 2025 tại Đà Nẵng.

Trong vận động nguồn lực quốc tế, Liên hiệp tỉnh phát huy vai trò kết nối bạn bè quốc tế với nhu cầu thực tế của đồng bào vùng cao. Giai đoạn 2023-2026, tỉnh Lào Cai đã tiếp nhận 133 chương trình, dự án viện trợ PCPNN với tổng giá trị trên 19 triệu USD. Riêng năm 2025, Liên hiệp tỉnh phối hợp hoàn thiện hồ sơ trình phê duyệt các khoản viện trợ với tổng cam kết không hoàn lại hơn 537 tỷ đồng.

Trong giai đoạn 2025-2026, có hơn 53 dự án, khoản viện trợ trị giá trên 275 tỷ đồng từ các tổ chức như Habitat for Humanity (HFHI), Save the Children (SCI), Samaritan's Purse, AeA, Hagar International, World Share, Gravity Water… hiện diện tại các xã vùng cao đặc biệt khó khăn như Si Ma Cai, Mường Khương, Bát Xát. Những ngôi nhà kiên cố, trạm y tế làm mẹ an toàn, hệ thống nước sạch học đường hay các dự án phục hồi sau thiên tai đã mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Tuy vậy, soi chiếu với yêu cầu của Chỉ thị 16-CT/TW và quy mô địa bàn mới, công tác đối ngoại nhân dân Lào Cai vẫn còn nhiều khó khăn cần giải quyết.

Trước hết là sự mất cân đối giữa lực lượng chuyên trách và khối lượng nhiệm vụ. Cơ quan thường trực Liên hiệp tỉnh hiện chỉ có 3 biên chế chuyên trách, trong khi phải điều phối hoạt động đối ngoại nhân dân trên địa bàn rộng lớn gồm 99 xã, phường, xử lý nhiều hồ sơ dự án PCPNN và duy trì quan hệ với các đối tác.

Năng lực quản trị dự án quốc tế, ngoại ngữ và truyền thông số của đội ngũ cán bộ chưa đồng đều. Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cán bộ cơ sở còn thiếu kỹ năng lập kế hoạch, đánh giá tác động dự án và ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) trong thông tin đối ngoại.

Bên cạnh đó, cách làm ở một số đơn vị, địa phương vẫn còn thụ động, nặng tính sự vụ. Sự liên kết giữa giao lưu văn hóa với kinh tế xanh, chuyển đổi số, mở rộng thị trường xuất khẩu sản phẩm OCOP chưa thật sự chặt chẽ. Địa bàn biên giới còn đặt ra những vấn đề về thiên tai cực đoan, an ninh phi truyền thống, di cư, lao động qua biên giới và thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Những khó khăn này đòi hỏi Liên hiệp tỉnh phải đổi mới phương thức hoạt động, phát huy mạng lưới tổ chức thành viên và huy động các lực lượng xã hội cùng tham gia đối ngoại nhân dân.

Đổi mới phương thức hoạt động, phát huy thế mạnh địa phương

Để triển khai Chỉ thị 16-CT/TW, Liên hiệp tỉnh xác định sáu nội dung trọng tâm theo hướng “rõ chủ thể, rõ địa bàn, rõ sản phẩm”, bám sát đặc thù của tỉnh biên giới sau hợp nhất.

 Lễ khánh thành Nhà văn hóa hữu nghị Việt - Trung tại xã Bản Phiệt, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai (nay thuộc phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai) trong khuôn khổ Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 8, tháng 4/2024. (Ảnh: Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Lào Cai cung cấp)
Lễ khánh thành Nhà văn hóa hữu nghị Việt - Trung tại xã Bản Phiệt, huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai (nay thuộc phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai) trong khuôn khổ Giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 8, tháng 4/2024. (Ảnh: Liên hiệp các tổ chức hữu nghị tỉnh Lào Cai cung cấp)

Một là, phát huy vai trò đồng kiến tạo, sự tham gia của các chủ thể xã hội, gắn với thế mạnh kinh tế - tri thức địa phương. Thay vì chủ yếu tự tổ chức các sự kiện đơn lẻ, Liên hiệp tỉnh chuyển mạnh sang vai trò kết nối, điều phối để doanh nghiệp, hợp tác xã, trường cao đẳng, đại học và cộng đồng trực tiếp tham gia hợp tác quốc tế. Cụ thể, Liên hiệp tỉnh tăng cường phối hợp với Phân hiệu Đại học Thái Nguyên tại Lào Cai, Trường Cao đẳng Lào Cai, Cao đẳng nghề Yên Bái, các hội doanh nhân, doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông - lâm - thủy sản, dược liệu, sản phẩm OCOP; nghiên cứu các hình thức phối hợp, đồng tài trợ phù hợp. Qua đó, gắn các cuộc giao lưu với đối tác Vân Nam (Trung Quốc), Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc với kết nối chuỗi giá trị, chuyển giao công nghệ chế biến và quảng bá các sản phẩm như quế, chè Shan tuyết, du lịch cộng đồng.

Hai là, phát huy thế mạnh “ngoại giao tâm công” trong xây dựng lòng tin và quan hệ hữu nghị ở khu vực biên giới. Trên cơ sở kinh nghiệm từ mô hình kết nghĩa thôn - bản, đồn - trạm biên phòng giữa Lào Cai và Vân Nam, Liên hiệp tỉnh tăng cường phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Bộ đội Biên phòng và cơ quan phụ trách công tác dân tộc, tôn giáo để mở rộng hoạt động đối thoại, giao lưu cộng đồng. Thông qua ngoại giao văn hóa (tôn vinh bản sắc 33 dân tộc, nghệ thuật Xòe Thái, văn hóa vùng cao), giao lưu thanh niên, phụ nữ, tôn giáo và học thuật, đối ngoại nhân dân góp phần tăng cường hiểu biết, bồi đắp lòng tin lâu dài giữa nhân dân hai bên biên giới; tạo điều kiện đối thoại, trao đổi thông tin, hạn chế bất đồng trong quan hệ cộng đồng.

Ba là, chủ động định hướng, lựa chọn và đánh giá hiệu quả các chương trình, dự án PCPNN. Liên hiệp tỉnh phối hợp với Sở Tài chính, Sở Ngoại vụ và chính quyền 99 xã, phường rà soát nhu cầu thực tiễn để tham mưu ban hành “Danh mục ưu tiên vận động viện trợ theo nhu cầu phát triển của tỉnh Lào Cai”. Danh mục tập trung vào thích ứng với biến đổi khí hậu, phục hồi sinh kế bền vững sau thiên tai, y tế - giáo dục cho trẻ em dân tộc thiểu số và chuyển đổi số cộng đồng. Đồng thời, chú trọng theo dõi tiến độ, đánh giá tác động sau khi dự án kết thúc, nhất là hiệu quả đối với sinh kế và khả năng tự chủ của người dân thụ hưởng.

Bốn là, xây dựng “Bản đồ đối tác số” và đổi mới phương thức đánh giá kết quả hoạt động. Liên hiệp tỉnh định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về đối tác theo địa bàn, lĩnh vực hợp tác, lịch sử tương tác và mức độ ưu tiên. Trong đó, ưu tiên quan hệ với tỉnh Vân Nam và các địa phương láng giềng, đồng thời mở rộng kết nối với đối tác tại Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ… trong các lĩnh vực kinh tế xanh, giáo dục - đào tạo, y tế, nhân đạo và bảo tồn văn hóa. Việc số hóa dữ liệu giúp theo dõi, duy trì quan hệ đối tác, lựa chọn nội dung hợp tác, khắc phục tình trạng thông tin phân tán giữa các đơn vị; đồng thời nghiên cứu áp dụng các tiêu chí đánh giá kết quả phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của các tổ chức thành viên.

Năm là, chủ động khởi xướng diễn đàn và mở rộng liên kết các lực lượng tham gia đối ngoại nhân dân. Thay vì chủ yếu cử đoàn tham dự sự kiện do đối tác tổ chức, Lào Cai từng bước nghiên cứu, đề xuất sáng kiến và đăng cai các diễn đàn giao lưu nhân dân trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, diễn đàn thanh niên và doanh nghiệp trẻ biên giới, gắn với hoạt động hưởng ứng Năm APEC Việt Nam 2027. Tăng cường kết nối giữa địa phương, cộng đồng người Lào Cai, Yên Bái (cũ) ở nước ngoài, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và đối tác có uy tín để hỗ trợ tìm kiếm đối tác, huy động nguồn lực kiều bào và đưa sản phẩm OCOP Lào Cai vào hệ thống phân phối tại nước ngoài.

Sáu là, đổi mới truyền thông số, ứng dụng AI gắn với quảng bá sản phẩm và chủ động nắm bắt dư luận. Liên hiệp tỉnh định hướng đẩy mạnh ứng dụng AI vào sản xuất nội dung truyền thông đa ngôn ngữ (tiếng Trung, Anh, Pháp…), số hóa nội dung giới thiệu văn hóa - du lịch Sa Pa, Bắc Hà, Mù Cang Chải gắn với hàng hóa chủ lực của tỉnh. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan tuyên giáo, công an và đơn vị chức năng theo dõi, phân tích thông tin, dư luận xuyên biên giới để kịp thời nhận diện, xử lý thông tin sai lệch về dân tộc, tôn giáo và chủ quyền biên giới; huy động giảng viên, sinh viên, người có ảnh hưởng và người dân tham gia quảng bá hình ảnh Lào Cai trên các nền tảng số.

Để thực hiện những nội dung trên, Liên hiệp tỉnh kiến nghị Trung ương và Tỉnh ủy, UBND tỉnh xem xét tháo gỡ khó khăn về cơ chế phối hợp, nhân lực và nguồn lực.

Về cơ chế phối hợp, ngày 07/11/2026, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã ban hành Quy định số 59-QĐ/TU về quản lý thống nhất các hoạt động đối ngoại trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở đó, Liên hiệp tỉnh đề xuất ban hành quy chế phối hợp liên thông giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Sở Ngoại vụ và Liên hiệp tỉnh theo hướng: Sở Ngoại vụ giữ vai trò thẩm định quy chuẩn, pháp lý và nghi thức nhà nước; Liên hiệp tỉnh được trao quyền chủ động hơn trong đề xuất, đàm phán sơ bộ, ký kết các thỏa thuận hợp tác phi chính phủ, giao lưu nhân dân không mang tính ràng buộc pháp lý quốc tế và làm đầu mối trực tiếp khảo sát nhu cầu viện trợ tại 99 xã, phường.

Về nhân lực, với 3 biên chế chuyên trách trên địa bàn rộng lớn sau hợp nhất, Liên hiệp tỉnh kiến nghị xem xét bổ sung nhân lực hoặc điều động, biệt phái cán bộ có năng lực từ các sở, ngành, kết hợp sự hỗ trợ của chuyên gia quản trị dự án và truyền thông số. Tại các xã biên giới và xã, phường trọng điểm kinh tế - du lịch cần nghiên cứu bố trí đầu mối kiêm nhiệm về đối ngoại nhân dân, đi đôi với bồi dưỡng ngoại ngữ, quản lý dự án và ứng dụng AI.

Về tài chính, Liên hiệp tỉnh kiến nghị tỉnh nghiên cứu cơ chế ngân sách “vốn mồi”, đơn giản hóa quy trình phê duyệt, bảo đảm tính kịp thời, linh hoạt cho hoạt động giao lưu nhân dân đột xuất, vận động viện trợ và cứu trợ nhân đạo khẩn cấp vùng biên; đồng thời cho phép Liên hiệp tỉnh áp dụng cơ chế tự chủ có kiểm soát trong tiếp nhận tài trợ xã hội hóa từ doanh nghiệp để đồng tổ chức các diễn đàn quốc tế. Liên hiệp tỉnh cũng đề xuất được tham gia các Ban chỉ đạo cấp tỉnh về đối ngoại, thông tin đối và hoạt động liên quan đến Năm APEC Việt Nam 2027 theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

Chỉ thị số 16-CT/TW là “luồng sinh khí mới” mở ra không gian phát triển chưa từng có cho công tác đối ngoại nhân dân. Với bản lĩnh của vùng đất địa đầu Tổ quốc, bề dày kinh nghiệm gắn kết biên giới cùng quyết tâm tháo gỡ các điểm nghẽn về tư duy, nhân lực và cơ chế, công tác đối ngoại nhân dân tỉnh Lào Cai chắc chắn sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ về chất - không chỉ giữ vững phên giậu hòa bình, hữu nghị, mà còn huy động hiệu quả tri thức và nguồn lực quốc tế đưa Lào Cai bứt phá vững chắc trong kỷ nguyên mới.