Ảnh: Hoàng Anh
Sân chơi công nghệ
Làn sóng công nghệ mới với sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và tự động hóa đang làm thay đổi sâu sắc mọi lĩnh vực, từ đời sống, quản trị xã hội đến dây chuyền sản xuất công nghiệp.
Trong lễ trao giải cuộc thi Robotics Quốc tế AIROC 2026 - khu vực miền Bắc tại Trường THCS New School (phường Hà Đông, Hà Nội), các chuyên gia nhận định giáo dục hiện nay không thể chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức đơn thuần, mà phải trang bị cho người học năng lực tư duy độc lập, khả năng thích ứng, sáng tạo và làm chủ công nghệ.
Ông Nguyễn Viết Khiêm, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Trưởng Ban Tổ chức Cuộc thi thông tin, AIROC 2026 chính thức được phát động cách đây 4 tháng, mở ra một sân chơi công nghệ quy mô toàn quốc dành cho học sinh từ 6 đến 18 tuổi. Đến nay, AIROC 2026 đã thu hút 2.000 học sinh trên toàn quốc đăng ký tham dự, cho thấy sức lan tỏa ngày càng lớn của giáo dục STEM và niềm đam mê khoa học, công nghệ trong thế hệ trẻ.
Riêng tại vòng chung kết khu vực phía Bắc có sự góp mặt của 700 học sinh đến từ gần 50 trường học, cùng tranh tài ở 4 bảng thi: Sơ cấp, trung cấp, cao cấp và ưu tú. Đây không chỉ là một cuộc thi về lập trình hay điều khiển robot, mà còn là nơi các em được thử thách khả năng tư duy, sáng tạo, làm việc nhóm và vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Thông qua chủ đề “Synapse City” – Thành phố thông minh, cuộc thi đưa các học sinh tiếp cận những bài toán gần gũi với thực tiễn, từ xử lý ô nhiễm môi trường đến vận hành và quản trị đô thị. Với hệ sinh thái robot Leanbot kết hợp nền tảng Digital Twin và Pythaverse, các học sinh không chỉ học cách lập trình để robot thực hiện một nhiệm vụ, mà còn được rèn luyện phương pháp tư duy, thử nghiệm, phân tích sai sót và hoàn thiện giải pháp.
Sau các lượt thi, Ban Tổ chức tiến hành tổng hợp điểm, công bố kết quả và trao giải cho các đội có thành tích nổi bật ở các hạng mục sơ cấp, trung cấp, cao cấp, ưu tú với tổng cộng 4 giải Nhất (10 thí sinh), 14 giải Nhì (35 thí sinh), 23 giải Ba (55 thí sinh) và 40 giải Khuyến khích (94 thí sinh)…
Các đội đáp ứng điều kiện tuyển chọn theo kết quả chính thức sẽ tiếp tục chuẩn bị cho vòng chung kết Quốc tế AIROC 2026, dự kiến diễn ra ngày 29-11-2026 tại tỉnh Phú Thọ. Đây là cơ hội để các thí sinh giao lưu, học hỏi và thử sức cùng các đội tuyển quốc tế.
“Giá trị lớn nhất của AIROC không chỉ nằm ở những chiếc cúp hay tấm huy chương, mà chính là những năng lực các học sinh tích lũy được qua từng thử thách. Khi một chương trình chưa hoạt động như mong muốn, các em học cách tìm nguyên nhân và điều chỉnh. Khi gặp một bài toán khó, các em học cách kiên trì, hợp tác và tìm ra hướng giải quyết. Đó là những phẩm chất rất cần thiết để trở thành những công dân có năng lực trong kỷ nguyên số”, ông Nguyễn Viết Khiêm tin tưởng.
Kết nối công nghệ với thực tiễn
Các chuyên gia nhận định, bài toán “Synapse City” không chỉ đặt ra yêu cầu kỹ thuật mà còn gắn với những tình huống thực tiễn trong quản trị đô thị. Trên sa bàn mô phỏng dạng lưới, robot thực hiện ba nhiệm vụ chính: Khoanh vùng khu vực ô nhiễm; vận chuyển các khối trung hòa đến vị trí cần xử lý; thu hồi các khối ô nhiễm và đưa về phòng thí nghiệm để phân tích. Qua đó, học sinh được tiếp cận cách vận dụng kiến thức công nghệ để giải quyết vấn đề cụ thể.
Thực tế cho thấy, làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và robot trong sản xuất đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về nguồn nhân lực công nghệ cao. Để đáp ứng nhu cầu thực tiễn và hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số quốc gia, giáo dục cần chuyển dịch mạnh mẽ từ truyền thụ lý thuyết sang thực hành, hình thành tư duy công nghệ xuyên suốt cho người học ngay từ bậc phổ thông...
Đánh giá về nhu cầu đổi mới giáo dục gắn với thực tiễn, ông Đinh Viết Trường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Học viện Robot AI Edison cho biết, sự dịch chuyển sang tự động hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại các tập đoàn lớn. Chi phí đầu tư robot hiện đã giảm đáng kể trong khi hiệu suất vận hành liên tục vượt trội, cùng với chi phí nhân công thủ công ngày càng tăng, việc ứng dụng robot đã trở thành lựa chọn tối ưu giúp doanh nghiệp đảm bảo tiến độ và chất lượng cho các đơn hàng quốc tế.
Điều này phù hợp với định hướng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định robot, tự động hóa và AI là nhóm công nghệ chiến lược, đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55% và tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo đạt trên 40%.
Song máy móc hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp sở hữu đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đủ năng lực lập trình, giám sát và xử lý các tình huống kỹ thuật phát sinh.
Do đó, đòi hỏi các cấp học của Việt Nam đẩy mạnh đào tạo kỹ năng công nghệ đồng bộ, liên thông từ sớm để chuẩn bị nguồn nhân lực cho nền sản xuất tự động hóa. Ở bậc tiểu học nên tập trung khơi gợi hứng thú và khả năng khám phá công nghệ thông qua giáo dục STEM; bậc trung học cơ sở tăng cường trải nghiệm, làm quen với lập trình và điều khiển robot; đến bậc trung học phổ thông, nội dung đào tạo cần đi vào chuyên sâu để định hướng nghề nghiệp rõ ràng. Ở bậc cao đẳng và đại học, các cơ sở đào tạo phải kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp để sinh viên có kỹ năng thực chiến thay vì chỉ nắm lý thuyết.
Ngoài đổi mới phương thức giảng dạy, hợp tác công tư theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, các chính sách hỗ trợ tài chính đang tạo ra đòn bẩy quan trọng giúp người học yên tâm theo đuổi nhóm ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM).
“Việc định hướng đào tạo sớm từ nhà trường, nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và chính sách tín dụng giáo dục chính là chìa khóa giúp Việt Nam làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong kỷ nguyên số”, ông Trường khẳng định.
Đồng thời cho biết thêm, hiện học sinh và sinh viên đủ điều kiện theo học các ngành này có thể tiếp cận gói vay ưu đãi tối đa 5 triệu đồng/tháng với lãi suất 4,8% một năm, hạn mức lên tới 500 triệu đồng mà không cần tài sản bảo đảm để trang trải học phí và sinh hoạt phí.
Chương trình AIROC 2026 tại Việt Nam có sự phối hợp của Viện Nghiên cứu Thiết kế Trường học (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Bộ Khoa học và Công nghệ, Hội Tự động hóa Việt Nam, Công ty TNHH Dược Cỏ Hoa, Công ty Cổ phần Công nghệ Giáo dục Vì người Việt và Pythaverse…




